2-7-6-شرط معافیت از خسارات ناشی ازعدم قابلیت دریانوردی…………………………………………………61
2-7-7- شرط کاسپیانا……………………………………………………………………………………………………………..64
2-7-8- سایرشروط ضمن عقد دربارنامه……………………………………………………………………………………64
2-7- تجاری بودن بارنامه دریایی……………………………………………………………………………………………………….67
2-8- وصف تجریدی بارنامه دریایی…………………………………………………………………………………………………..68
فصل سوم : آثار بارنامه دریایی
3-1- اثراثباتی بارنامه دریایی …………………………………………………………………………………………………………….72
3-1-1- اثراثباتی بارنامه دریایی درکنوانسیون لاهه………………………………………………………………………72
3-1-2- اثراثباتی بارنامه دریایی درحقوق انگلیس ………………………………………………………………………73
3-1-3- اثراثباتی بارنامه دریایی درحقوق آمریکا…………………………………………………………………………76
3-1-4- اثراثباتی بارنامه دریایی در حقوق فرانسه………………………………………………………………………..76
3-1-5- اثراثباتی بارنامه دریایی درحقوق ایران……………………………………………………………………………76
3-2- اثر بارنامه دریایی براشخاص ثالث………………………………………………………………………………………………77
3-3- اثر بارنامه دریایی در تعیین خسارت……………………………………………………………………………………………78
3-3-1- خسارت ناشی از تاخیردر تحویل کالا……………………………………………………………………………78
3-3-2- تلف شدن کل کالا…………………………………………………………………………………………………….81
3-3-3- تلف شدن قسمتی ازکالا……………………………………………………………………………………………..82
3-3-4- خسارت به کالا…………………………………………………………………………………………………………82
3-4- اثر بارنامه دریایی بر اثبات ضرر…………………………………………………………………………………………………83
3-4-1- دلیل ظاهری تحویل کالا منطبق بارنامه دریایی……………………………………………………………….85
3-4-2- دلیل ظاهری به نفع فرستنده کالا………………………………………………………………………………….86
3-4-3- دلیل ظاهری مبنی بر تلف یاخسارت به کالا………………………………………………………………….88
3-4-4- رد دلیل ظاهری با دلیل مخالف ……………………………………………………………………………………89
3-4-5-رد دلیل ظاهری با درج رزروهای معتبر…………………………………………………………………………..89
نتیجه‌گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………….94
پیشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………………………….96
فهرست منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………97
چکیده انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………………..100
فهرست علائم اختصاری

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ق.ت…………………………………………………………………………………………………………………………………قانون تجارت
ق.د……………………………………………………………………………………………………………………………………قانون دریایی
ق.م……………………………………………………………………………………………………………………………………..قانون مدنی
ج………………………………………………………………………………………………………………………………………………….جلد
ص…………………………………………………………………………………………………………………………………………….صفحه
Cost Insurance Freight(CIF)……………………………………………………………………………………………………. سیف
ّFree On Board(FOB)…………………………………………………………………………………………………………………فوب

New York Produce Exchange Time Charter(NYPE)………………………………………………………………. نایپ
Letter of Creadit(LC)……………………………………………………………………………………………………………… ال.سی
چکیده
بارنامه دریایی به عنوان یکی از مهمترین اسناد در قرارداد حمل ونقل دریایی می باشد. بارنامه دریایی سندی است که مشخصات کامل بار در آن قید وتوسط فرمانده کشتی یا فردی که از طرف او برای این منظور تعیین شده امضاء می گردد به موجب آن حمل کننده متعهد می شود محموله کشتی را به متصدی حمل و به گیرنده کالا تحویل نماید. بارنامه دریایی دارای اوصاف و آثار متعددی در حقوق ایران واسناد بین المللی است از جمله دارای سندیت بوده و از قابلیت نقل و انتقال برخوردار می باشد. بارنامه دریایی به عنوان رسیدکالاو دلیل قرارداد حمل محسوب می گردد. بارنامه دریایی شرط پذیر بوده وطرفین شروط خود را از جمله در خصوص قانون حاکم بر روابط قرارداد، حق ممتاز وحق حبس در آن مشخص می نمایند.بارنامه دریایی دارای ویژگی دوگانه مدنی وتجاری بوده و وصف غالب این سند وصف تجاری می باشد وقابلیت انتقال به ثالث را دارد و مشمول وصف تجریدی می گردد. بارنامه دریایی دارای آثار اثباتی است وبعنوان دلیل قطعی مفاد قرارداد حمل محسوب می گردد. اثر و حجیت بارنامه دریایی در حقوق ایران و اسناد بین المللی فقط به طرفین قرارداد نیست بلکه در مقابل اشخاص ثالث مانند گیرنده کالا و یا بیمه کننده کالا استناد پذیر است .زیان دیده با ورود ضرر ، نقض تعهد و رابط سببیت از طریق بارنامه دریایی، ورود ضرر را اثبات و میزان خسارت را مشخص می نماید.
کلیدواژه: بارنامه دریایی، حقوق دریایی، قرارداد،کنوانسیون، اسناد بین المللی، وصف تجاری.
مقدمه
بارنامه دریایی یکی از مهمترین اسناد حقوق دریایی بوده و در مسیر نیازمندیهای بشری ایجاد و به تدریج نظام حقوقی خاصی برآن حاکم شده است. مزایای گسترش روابط اقتصادی ومبادلات تجاری باعث افزایش روز افزون اهمیت بارنامه دریایی گردیده است به طوریکه در عرف تجارت بین المللی درمقابل اسناد تنظیمی توسط مقامات دولتی (اسنادرسمی) دارای ارزش یکسان می باشد. بارنامه دریایی از نظر ادله اثبات دعوی دارای خصوصیات مخصوص به خود بوده و به واسطه وصف تجاری آن از ارجحیت روشنی نسبت به اسناد مدنی برخورداراست .
بارنامه دریایی گواهی مالکیت محسوب و بانکها آن را به عنوان وثیقه جهت پرداخت وام مورد پذیرش قرار می دهند .انتقال کالای موضوع بارنامه دریایی بوسیله ظهرنویسی از قرن هیجدهم میلادی آغاز واستفاده از بارنامه دریایی قابل انتقال متداول شد.امکان استفاده بارنامه دریایی به وسیله ظهر نویسی باعث شد این سند به عنوان سندی معتبر وجزء اسناد تجاری محسوب گردد. به لحاظ افزایش چشمگیر مسئولیت مالکان کشتی آنها متمایل به بیمه نمودن مسئولیت خود نزد شرکتهای بیمه شده وبدین ترتیب بیمه گران با تثبیت موقعیت بارنامه دریایی آن را شاخص برای بیمه نمودن کالای مستقر در کشتی قرار دادند.
بارنامه دریایی دارای اثر اثباتی است بنابراین چنانچه میان فرستنده کالا وخریدار به دلیل تحویل ندادن کالا اختلافی بروز کند فرستنده کالا می تواند به استناد بارنامه دریایی ثابت کند که تعهد خود را انجام داده است. اثبات هریک از این وقایع با مراجعه به بارنامه دریایی واستناد به آن امکانپذیر است . اثر بارنامه دریایی فقط منحصر به طرفین قرارداد نیست بلکه می توان آن را به اشخاص ثالث نظیر گیرنده کالا یا بیمه کننده کالا وغیره سرایت دارد.اثر بارنامه دریایی در تعیین خسارت واثبات ضرر دیگر ملزم به اثبات نقض تعهد و رابط سببیت بین نقض تعهد و ضرر نیست چرا که به صرف اثبات ضرر وجود این دو رکن مفروض بوده واماره مسئولیت به ضرر متصدی حمل ایجاد می گردد.
بیان مسئله
تجارت بین‌الملل به لحاظ ماهیتی که دارد متضمن حمل و نقل کالا از کشوری به کشوری دیگر است. حمل و نقل از طریق دریا، هوا، راه آهن، جاده و یا ترکیبی از این‌ها میسر است، انتخاب روش در مورد حمل کالا به میزان زیادی به مشخصات فیزیکی کالا ارتباط دارد، به طور معمول کالاهای با ارزش زیاد و کم حجم با هواپیما حمل می‌شوند، مواد غذایی فساد پذیر، طلا، سنگ‌های قیمتی، مواد دارویی، ماشین‌آلات گران قیمت و کالاهای سبک وزن نیز با هواپیما جابجا می‌شوند، کالاهایی با ارزش کم و حجم زیاد لزوماً با کشتی و حمل و نقل های زمینی سنگین حمل می‌شوند، کالاهایی با ارزش زیاد مثل نفت و یا سوخت‌های هسته‌ای که دارای حجم زیادی هستند و حمل آنها از طریق هوا سخت و خطرناک است معمولاً از طریق زمینی یا دریایی حمل می‌شوند.
آنچه که در مسیر طولانی حمل و نقل کالای تجاری باید به سهولت و تسریع در کار، همراه با امنیت برای طرف‌های ذی‌نفع در امر حمل و نقل کمک نماید، اسناد معتبری است که بتواند روند عادی معامله را تسریع ببخشد.
توجه به امنیت و سرعت به عنوان دو اصل اساسی در مبادلات بین‌المللی کالا موجب شده است تا اسناد تنظیم‌کننده رابطه اطراف جریان حمل مورد توجه وافر قرار گیرد. این اسناد همزمان با پیشرفت فناوری در صنعت باربری متحول گردیده و با نیازهای تجارت جهانی سازگاری یافته‌اند. از جمله این اسناد، بارنامه دریایی است که با همکاری و هماهنگی بانک‌ها، مؤسسات حمل و نقل و تفکیک وظایف بین خریدار و فروشنده، در طول حیات چند صد ساله خود موجب امنیت و سرعت یافتن خرید و فروش کالا و از طرفی منشأ آثار حقوقی فراوانی گردیده است و امروزه به عنوان بهترین سند در تجارت بین‌الملل مورد توجه دست‌اندرکاران صحنه بازرگانی خارجی قرار گرفته است. با توجه به این که در آغاز تجارت بین‌المللی غالب کالاها از طریق دریا حمل می شد و نیز با توجه به حجم مبادلات کالا از طریق دریا ، اولین نمونه بارنامه به عنوان بارنامه های دریایی در قرن چهاردهم میلادی به وجود آمد و قوانین و مقررات مربوط به حمل و نقل و بارنامه نیز از حمل و نقل دریایی و بارنامه دریایی نشأت گرفت .در قرن هیجدهم میلادی، بارنامه‌های دریایی به طور معمول در سفر های اقیانوسی و طولانی مدت مورد استفاده قرار می گرفتند و با توجه به اینکه صاحبان کالا به دنبال سندی بودند که نماینده کالا باشد تا از طریق آن بتوان کالای در حال حمل را مورد مطالعه قرارداد، بارنامه قابلیت واگذاری از طریق ظهر نویسی و تسلیم را کسب نمود. بعدها با تقویت اندیشه آزادی قراردادها در قرن نوزدهم متصدی بار بری توانست ازموقعیت برتر خود بهره‌مند شده و اراده خود را به طرف دیگر قرار داد تحمیل نماید و حوزه مسئولیت خود را محدود سازد چنانکه این متصدیان توانستند خود را از مسئولیت اتلاف یا خسارت وارده به کالا ناشی از غفلت و بی‌احتیاطی در مراقبت از آن نیز معاف سازند.
به تدریج در پرتو توسعه حقوق، قواعد ناظر به معاملات بین‌المللی توسعه یافته و عرصه تجارت بین‌المللی کالا با تدوین قواعد حقوقی ناظر به تجارت بین‌الملل مسیر رشد خود را طی کرده است.
حقوق دریایی در بین دولت هایی که حمل و نقل دریایی در بین آن ها اهمیت بیشتری داشت و امکانات آن ها در این زمینه بیشتر از سایر دولت ها بود، از جایگاه پر اهمیتی برخوردار گردید به طوری که در نظام حقوق عرفی یعنی بریتانیا و ایالات متحده حقوق ناظر به حمل و نقل بین‌المللی کالا با تأکید بر رویه‌های قضایی عرصه را برای ایجاد امنیت و سرعت در تعاملات تجاری فراهم کرده این توسعه از مجاری حل و فصل اختلافات تجاری عبور کرده به نحوی که رویه‌های حاصل از این حل و فصل در دسترس علمای حقوق قرار گرفته و قوانین بسیاری تحت تأثیر این رویه‌ها مسیر تدوین و توسعه خود را طی کرده است.
بارنامه دریایی به عنوان سندی بی‌بدیل در معاملات بین‌المللی از جایگاه ارزنده‌ای برخوردار است. ماهیت حقوقی آن موجد اوصاف آثار حقوقی قابل توجهی است که موضوع تحقیق را به خود اختصاص خواهدداد.
بارنامه دریایی دارای آثار حقوقی است، که این آثار ناشی از اوصافی نظیر سند مالکیت کالا، رسید کالا و همچنین دلیل وجود قراردادحمل وقرارداد اجاره کشتی می باشد.این سند نشان دهنده توافق بین اشخاص به تحویل کالا در مقصد است.بدین ترتیب ایجاد امنیت و سرعت در روابط بین تجار با وجود بارنامه دریایی فزونی می یابد.
جایگاه بارنامه دریایی در معاملات بین‌المللی به حدی است که امروزه بدون آن روابط تجاری مختل می‌گردد، ارائه بارنامه دریایی به فرمانده کشتی شرط تحویل کالا بوده و این سند از جمله اسنادی است که در روند اثبات دعوی دلیلی محکم به شمار می‌رود مندرجات این سند و اوصاف کالا ی حمل شده در بارنامه موضوع طرح دعاوی بسیاری در محاکم است. تطبیق مندرجات بارنامه با اوصاف کالا هنگام تحویل منشأ اختلافات بسیاری میان اشخاص در روابط تجاری بین‌المللی است.
از این منظر بررسی اوصاف بارنامه دریایی در قالب تحلیل مندرجات وشروط آن وآثار متبط برآن به عنوان دلایل مثبته به محکمه می‌تواند موجب مسئولیت و یا عدم مسئولیت متصدی حمل و نقل دریایی را فراهم نماید.
سوالات تحقیق
1- اوصاف بارنامه دریایی در حقوق ایران و اسناد بین المللی چیست؟
2- آثار بارنامه دریایی در حقوق ایران و اسناد بین المللی چیست؟
فرضیه های تحقیق
1- بارنامه به عنوان یک سند تجاری در حقوق ایران و اسناد بین الملل دارای اوصاف حقوقی وصف تجاری، وصف تجریدی ، قابلیت انتقال و… است.
2- بارنامه دریایی نسبت به طرفین واشخاص ثالث دارای آثار حقوقی متعددی است.
اهمیت و ضرورت تحقیق
از آنجایی که ماهیت بارنامه در حقوق ایران از جمله مسائلی است که در هاله ای از ابهام قرار دارد به همین دلیل کشف ماهیت مبهم بارنامه از جمله ضروریات انجام این تحقیق است. از طرف دیگر باید گفت بارنامه دریایی رویه حقوق دریایی از جمله موارد پر کاربرد می باشد به همین دلیل ، شناخت آن از جمله ضروریات انجام این تحقیق می باشد.
پیشینه تحقیق
دررابطه با موضوع تحقیق ، تا کنون تحقیقات بسیار محدودی درخصوص تشریح وتوصیف ابعاد وجنبه های بارنامه دریایی در حقوق ایران انجام گرفته و در هیچ یک از کتب دانشگاهی اوصاف ، آثار و نظام حقوقی حاکم بر بارنامه دریایی بصورت انحصاری وتشریحی مورد بررسی قرارنگرفته است.
روش تحقیق
این تحقیق به شیوه توصیفی تحلیلی نوشته شده است و روش جمع آوری مطالب کتابخانه ای بوده بدین صورت که با مراجعه به کتابخانه‌های معتبر علمی سعی در پیشبرد تحقیق کردیم و در جهت بروز رسانی مطالب و استفاده از منابع بین‌المللی از اینترنت نیز بهره گرفتیم.
ساماندهی تحقیق
پس از مطالعه و بررسی موضوع، پایان نامه حاضر در سه فصل تدوین گردیده است در فصل اول به بیان کیات موضوع ، تاریخچه بارنامه دریایی از بدو تاسیس تا تصویب کنوانسیون هامبورگ بررسی شده و منابع حقوقی مرتبط با بارنامه دریایی در حقوق ایران ومقایسه بارنامه دریایی مورد بررسی قرارگرفته است پس از بیان مفاهیم وتعاریف مرتبط با موضوع در این فصل ، در فصل دوم اوصاف بارنامه دریایی و انواع آن مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته و سپس در فصل سوم آثار حقوقی بارنامه دریایی و اثر اثباتی آن تشریح و بررسی گردیده است. درپایان نیز پیشنهادهایی برای تکمیل و تصحیح موارد مربوط به بارنامه دریایی در قانون دریایی ایران برای به روز نمودن سیستم حقوقی و کارآمد نمودن آن ارائه گردیده است امید است این تحقیق کمکی هر چند کوچک در راه اعتلای علم ودانش باشد.
فصل اول :
کلیات
1-1- تعریف بارنامه دریایی1
اصولاً در یک داد و ستد، طرفین معامله، پس از برقراری تماس‌های اولیه و توافق در مورد مشخصات کالا و شرایط انجام معامله از قبیل قیمت، نحوه حمل و ترتیب پرداخت، که نهایتاً منجر به انعقاد قرارداد می‌گردد، نیاز به انتخاب متصدی حمل و تحویل کالا به حمل کننده یا نماینده و کارگزار وی دارند تا از این طریق تعهد خود مبنی بر تحویل و تسلیم کالا به خریدار را انجام دهند.
اولین تعریفی که از بارنامه دریایی، به عمل آمده مربوط به «راهنمای دریایی» است که بارنامه را چنین تعریف می‌نماید: «بارنامه سندی است که از طرف صاحب کشتی با ذکر تعداد و کیفیت محموله تهیه و تنظیم شده و بر طبق آن بارگیری انجام می‌شود این سند در سه نسخه صادر می‌شود.»
در «قانون بارنامه انگلستان مصوب« 1855» بارنامه دریایی اینگونه تعریف شده است.
«بارنامه دریایی، رسید باری است که با کشتی حمل و از طرف شخصی که قرارداد باربری را برای حمل کننده منعقد می‌سازد یا نماینده او، امضاء می‌شود و به منزله دلیل کتبی شرایطی است که به موجب آن کالا در قبال پرداخت کرایه معینی حمل گردد.»
بند «7 از ماده 52 فصل چهارم قانون دریایی ایران» مصوب سال «1343» بارنامه دریایی را چنین تعریف می‌کند:
«بارنامه دریایی، سندی است که مشخصات کامل بار در آن قید و توسط فرمانده کشتی که از طرف او برای این منظور تعیین شده، امضاء گردد و به موجب آن تعهد شود بار توسط کشتی به مقصد حمل و به تحویل گیرنده داده شود».
مقررات «هامبورگ» که در سال «1978» توسط کمیسیون تجارت و توسعه سازمان ملل متحد2 منتشر گردید، در بند «7 ماده اول» بارنامه دریایی را بدین گونه تعریف کرده است:
«بارنامه سندی است، دال بر عقد قرارداد حمل دریایی و یا تحویل گرفتن کالا بوسیله حمل کننده که طبق آن حمل کننده، تعهد می‌نماید، کالا را به گیرنده کالا که نام وی در بارنامه درج شده یا به حامل بارنامه تحویل دهد.»
با توجه به تعاریف فوق که از بارنامه دریایی به عمل آمده، بطور کلی می‌توان بارنامه را به صورت زیر تعریف نمود:
«بارنامه عبارت است از، سندی که حمل کننده یا نماینده وی پس از وصول کالا صادر می‌نماید و حاکی از حمل کالای معینی از یک نقطه (مبدأ حمل) به نقطه دیگر (مقصد حمل) با وسیله حمل مورد توافق (کشتی، کامیون، راه آهن، هواپیما و یا ترکیبی از آنها) در قبال کرایه حمل معین می‌باشد.»
به بیان دیگر می‌توان گفت، بارنامه سندی است که ارتباط قانونی بین فرستنده کالای مندرج در بارنامه و گیرنده همان کالا را برقرار می‌کند، و به علاوه سندی است که موجب انتقال مالکیت کالا می‌گردد و به موجب این سند، مالکیت کالای مندرج در بارنامه از شخصی به شخص دیگر منتقل می‌گردد (طارم سری،1389،ص 156). از دیدگاه حقوقی، با توجه به مقررات بین‌المللی، بارنامه، سندی تعهدآور، شناخته شده و نمایانگر وجود قراردادی (رسمی یا حرفه‌ای) بین فرستنده کالا و حمل کننده آن، برای حمل کالای مندرج در بارنامه می‌باشد(تقی زاده،1389،ص 37و38).
1-2- تاریخچه بارنامه دریایی
تاریخ بارنامه دریایی با تاریخ حمل و نقل دریایی آغاز می‌گردد، هر چند به درستی معلوم نیست از چه زمانی استفاده از بارنامه معمول شده است اما گفته شده است که در نیمه دوم قرن شانزدهم میلادی برای تحویل و تحول کالا از برگه‌هایی به نام بارنامه استفاده شده است(ربیعی،1386ص 138). که به مرور به شکل بارنامه امروزی درآمده است.
طی آن سالها مرسوم بود صاحب کالا، نماینده خود را همراه کالا اعزام می‌کرد تا کالا را در بندر مقصد تحویل دهد. فرمانده هر کشتی شخصی را که « اردنانس دریایی» نامیده می شد جهت ثبت محمولاتی که به کشتی منتقل می‌شد به داخل کشتی می‌برد. مشخصاتی که بدین صورت تهیه می‌شد، جزئی از اسناد کشتی محسوب می‌شد.
در فرمان بازرگانی دریایی «1063» ایتالیا دست خطی متعلق به قرن چهاردهم میلادی وجود دارد، در این سند از دفتر ثبت کشتی یاد شده که باید بوسیله منشی کشتی نگهداری می شد، مالک کشتی مسئول کالاهایی بوده که در این دفتر ثبت می‌شد. این نوشته اشاره به یک بارنامه دریایی دارد که ظاهراً به منزله سند مالکیت کالا بوده و دلالت بر حق تاجر نسبت به کالای ثبت شده در پایان سفر دریایی داشته است(تقی زاده،1389،ص 21).
با افزایش حجم کالا و فزونی تعداد فرستندگان، این رویه متروک شد. صاحب کشتی در مقابل دریافت کالا، رسیدی به فرستنده کالا تسلیم می‌کرد و خود نیز در پایان سفر و تحویل کالا، رسیدی از گیرنده کالا دریافت می‌کرد. رسیدی که توسط صاحب کشتی صادر می‌شد، در مقابل پرداخت مبلغی مشخص توسط فرستنده کالا از سوی گروه هایی گواهی می‌شد (تقی زاده،1389،ص21و22).
1-3- تحولات تدوین مقررات بارنامه دریایی
با توسعه حمل ونقل دریایی و به لحاظ اینکه بارنامه دریایی حاوی قرارداد حمل بوده و ماهیتی قراردادی دارد از این رو مالکان کشتی با توسل به اصل آزادی قراردادها و درج شرط «معافیت از مسئولیت» در بارنامه دریایی خسارتهای سنگینی به صاحبان کالا تحمیل می نمودند و بواسطه همین امر و بدلیل جبران نشدن خسارات وارده به محموله های صادراتی اعتراضات شدیدی از طرف صاحبان کالا، بانک ها و کارگزاران بیمه به عملکرد مالکان کشتی نسبت به سوءاستفاده از «اصل آزادی قراردادها» صورت گرفت. این مهم سبب گردید بتدریج مقررات حاکم بر بارنامه دریایی تدوین گردد(حسینی،1389،ص 17).
1-3-1- مقررات هارتر
در اواخر قرن نوزدهم لزوم وضع مقررات آمره در زمینه حمل و نقل دریایی کالا در آمریکا به عنوان کشوری که بیشتر صاحب کالا محسوب می‌شد تا صاحب کشتی، احساس شد. طرح چنین مقرراتی برای اولین بار در پاییز «1892» توسط یکی از اعضای کنگره به نام «مایکل هارتر3 از اوهایو4» در کنگره مطرح شد و در «1893» به تصویب کنگره رسید(سواینی،1991،ص 515).5
به دنبال وضع و اعمال قانون هارتر، کشورهای دیگر نیز اقدام به تصویب قانون حمل دریایی کردند. از جمله استرالیا6، نیوزلند7 و کانادا8 و سرانجام این اقدامات موجب شد تا کشورها به منظور هماهنگ ساختن این قوانین به وضع مقررات بین‌المللی بپردازند. از جمله مقررات «لاهه، مقررات لاهه – ویزبی و مقررات هامبورگ می باشند(تقی زاده،1389،ص 22)».
1-3-2- مقررات بروکسل (لاهه)
در حمل و نقل دریایی، کنوانسیون بین‌المللی مرجع، کنوانسیون بروکسل است که به دفعات مختلف اصلاح شده است و در عمل آن را به نام قواعد لاهه می‌شناسند(کاشار،1390،ص 244).
در پی ارسال درخواستی از سوی قدرتهای دریایی– که از جمله صاحبان ناوگان دریانوردی بودند– مبنی بر تنظیم مقررات یکسان و یکنواخت حمل و نقل دریایی به کمیته قوانین دریایی انجمن حقوق بین‌المللی، کمیته بین‌المللی دریایی بر آن شد تا به تهیه یک کنوانسیون بین‌المللی ناظر به بارنامه‌های دریایی به موضوع تخصیص ریسک ناشی از خسارت به کالا، بین متصدی حمل و نقل و فرستنده بپردازد(تقی زاده،1389،ص 23). این کنوانسیون توسط انجمن حقوق بین‌الملل در 1921 در شهر لاهه تدوین گردید و در 1922 در کنفرانس بروکسل که “کنفرانس بین‌المللی حقوق دریایی” نامیده می‌شد، به تصویب رسید(مارتین،1990،ص 47)9 و در 1924 برای اعضاء الزام آور شد.
مقررات لاهه، اولین کنوانسیون حمل و نقل دریایی بین‌المللی کالا محسوب می‌گردد، این مقررات دارای 16 ماده و دارای دو هدف اصلی عمده است؛
1- تقویت ارزش اعتباری بارنامه دریایی.
2- سازمان بخشیدن به مسئولیت متصدیان حمل و نقل دریایی.
انگلستان برای نخستین بار در ارتباط با قراردادهای حملی که به شکل بارنامه ظاهر می‌شد و کالاهایی که به خارج از بریتانیا حمل می‌شد، مقررات لاهه را تحت عنوان « قانون حمل دریایی کالا سال 1924»10 به تصویب رساند. متعاقب انگلستان سایر کشورهایی که به داد و ستد دریایی اشتغال داشتند قوانین لاهه را پذیرفتند.
حائز اهمیت که مقررات لاهه هم اکنون در سطح جهانی پذیرفته شده است، تا حدی که در مواردی هم که استفاده از آن الزام قانونی ندارد به عنوان قوانین عادلانه شناخته شده و حالت متعارفی در تقسیم خسارت بین صاحبان کالا و متصدیان حمل دارد.
1-3-3- مقررات لاهه ویزبی
بروز نارسایی‌ها بعد از سه دهه تجربه عملی همچنین تحولاتی که در عرصه حمل و نقل دریایی بوجود آمد، ضرورتی را پدید آورد که منتج به اصلاح مقررات لاهه گردید.کمیته بین‌المللی دریایی که در کمیته مقررات لاهه نقش مهمی داشت. مأمور رفع معایب و نارسایی‌های موجود در کنوانسیون بروکسل گردید. این اصلاحات در شهر ویزبی سوئد به امضاء رسید. ودر 23 فوریه 1968 در بروکسل به تصویب رسید و در 1977 لازم الاجرا شد.
اگر بتوان علت عمده‌ای برای وضع مقررات لاهه ویزبی بیان کرد علاوه بر نارسایی‌ها، می‌توان به ورود «کانتینر» به عرصه حمل و نقل بین‌المللی کالا و به تبع آن افزایش سرعت حمل و نقل بعد از جنگ دوم جهانی اشاره کرد(تقی زاده،1389،ص 24و25).
1-3-4- مقررات هامبورگ
در اولین اجلاس آنسیترال در سال 1968 هیئت نمایندگی شیلی، ضمن خاطر نشان کردن نقایص وکاستی‌های مقررات لاهه، خواهان وضع مقرراتی منصفانه گردید، مجمع عمومی سازمان ملل متحد طی قطعنامه (2935) 1970 اقدام آنسیترال را تأیید و تشویق کرد. مأموریت این گروه عبارت بود از بررسی مقررات لاهه و پروتکل اصلاحی بروکسل 1968 (مقررات ویزبی) و در صورت نیاز تهیه یک پیش نویس در این زمینه که پیش نویس یک کنوانسیون بین‌المللی بود. بالاخره بنا به دعوت «جمهوری دمکراتیک آلمان» کنفرانسی از 6 تا 31 مارس 1978 در هامبورگ تشکیل شد.در این کنفرانس، «کنوانسیون سازمان ملل متحد راجع به حمل کالا از طریق دریا» را که به مقررات هامبورگ معروف است مورد پذیرش قرار دادند(تقی زاده،1389،ص 25و26).
در واقع مقررات لاهه به طور کامل در کنوانسیون هامبورگ بازنگری و بازنویسی شد. در این بازنویس مقررات حمل از طریق دریا به سایر مقررات حمل و نقل غیر دریایی نزدیک ‌شد.
1-3-5- مقررات بارنامه دریایی درحقوق ایران
قانونگذار ایرانی با توجه به موقعیت استراتژیک ایران در حمل ونقل دریایی، قانون دریایی ایران را براساس کنوانسیون 1924بروکسل (لاهه) درچهارده فصل و194 ماده درسال1343 هجری شمسی تصویب ویکسال بعد با تصویب ماده واحده ای مستقیماً به کنوانسیون لاهه ملحق شد. دراین قانون موضوعات مربوط به بارنامه دریایی در فصل چهارم وطی مواد 52 الی 68 مفصلاً تشریح گردیده است.
1-4- رابطه قرارداد حمل و نقل دریایی و بارنامه دریایی
قراداد منعقده بین فرستنده کالا و مالک کشتی (که منظور «متصدی حمل ونقل، متصدی باربری یا حمل کننده» است.) قرارداد حمل دریایی نامیده می شود .اجرتی که فرستنده از بایت حمل کالا به متصدی حمل ونقل می پردازد «کرایه حمل» گویند(نجفی اسفاد،1390،ص 105).
قانونگذار هدف از انعقاد قرارداد باربری را حمل ونقل کالا دانسته و صراحتاً به این نکته تاکید کرده است . به موجب صراحت بند2ماده52 (ق.د) هرگاه بارنامه ای به استناد قراردادا جاره کشتی منعقد می شود و بدینوسیله میان متصدی حمل و دارنده بارنامه دریایی رابط برقرار کند. این بارنامه اعتبار قرارداد حمل ونقل پیدا خواهد کرد.بنابراین صدور بارنامه توسط متصدی حمل ونقل در هنگام تحویل گرفتن کالا از ارسال کننده نقش اساسی در قرارداد حمل ونقل دارد. که در این بخش ارتباط آن با دیگر اسناد حمل ونقل تشریح می گردد.
1-4-1- رابطه قرارداد اجاره کشتی و بارنامه دریایی
قانون دریایی، قرارداداجاره کشتی را چنین تعریف کرده است «قرارداد اجاره کشتی سندی است کتبی که بین مالک کشتی یا نماینده مجاز او و مستاجرمنعقد می گردد و شرایط اجاره کشتی را برای مدت معینی برای یک یا چند سفر بین بنادر مشخص تعیین می کند(ماده135(ق.د)) » ملاحظه می شود که قرارداداجاره کشتی به مالک این امکان را می دهد تا ضمن حفظ مالکیت خود، کشتی را مانند سایر اموال به دیگری کرایه دهد(نجفی اسفاد،1390،ص106). حسب مورد فرمانده کشتی، متصدی حمل ونقل، نماینده،حق العمل کارو دلال پس از تحویل گرفتن کالا بارنامه ای صادر وتحویل فرستنده یا صاحب کالا می دهند. در قراردادهای اجاره کشتی حقوق وتعهدات طرفین گنجانیده می شود و بارنامه حسب مورد نقش رسید ،سند مالکیت وسند انتقال حکمی مالکیت محموله را بازی می کند(صدیق،1393،ص278).
1-4-2- نقش بارنامه دریایی در صدور بیمه نامه
قرارداد بیمه دریایی قراردادی است که به موجب آن بیمه گر متعهد می شود خسارات دریایی وارده به بیمه گذار را به طریق وحدی که مورد توافق قرارگرفته است جبران می کند(صدیق،1393،ص405) .
اسناد بیمه به طور کلی شامل سه نوع سند است که شامل اطلاعیه بیمه11، گواهی بیمه12 و بیمه‌نامه13 است. اطلاعیه بیمه توسط شرکت بیمه به عنوان آگهی که مقدمات مربوط به صدور بیمه‌نامه و گواهی نامه در حال انجام شدن است توسط شرکت بیمه صادر می‌شود. گواهی بیمه نشانگر ارزش و جزئیات بارگیری و حمل و خطرات تحت پوشش است که به طور اختصار در آن آورده می‌شود، این گواهی توسط صادرکننده و بیمه کننده امضا می‌شود.بیمه نامه جزئیات کامل خطرات تحت پوشش بیمه را مشخص می‌کند و دلیل وجود قرارداد بیمه بین بیمه‌گذار و بیمه شونده است. بیمه نامه ها باید به ترتیب کالای بارگیری و براساس بارنامه ها صادر شوند.
1-4-3- نقش بارنامه دریایی در اعتباراسنادی14 (ال.سی)
اعتبار اسنادی یا ال.سی سندی است که به طور مثال توسط وارد کننده کالا برای صادرکننده، صادر می‌شود(کارزون،2002،ص249).15 اعتبار اسنادی اقدامی است که توسط آن بانکی مطابق مقررات تأمین مالی در یک قرارداد بیع تجاری (که اغلب بین المللی است) مداخله می کند و در برابر واگذاری اسناد خاصی که معمولاً به عنوان وثیقۀ کالای مورد معامله است متعهد می شود به فروشنده پول پرداخت کند. اعتبار اسنادی نهادی قدیمی بوده که با نیازها و رویه های عملی فعالان تجارت بین الملل متحول شده است(کاشار،پیشین،ص298).
ال.سی مهمترین و رایج‌ترین روش پرداخت بین‌المللی است، در اعتبار اسنادی، با وساطت بانکها منافع فروشنده و خریدار به نحو مطمئنی تضمین و نگرانیهای آنها رفع می‌شود. بانک به فروشنده اطمینان می‌دهد چنانچه اسناد مقرر در اعتبار اسنادی اراده شود و شرایط مذکور در آن محقق شود، مبلغ اعتبار اسنادی را به وی پرداخت کند. بنابراین فروشنده می‌تواند با خیال راحت نسبت به ساخت و یا تهیه کالا یا انجام خدمات اقدام کند، بدون اینکه نگران باشد خریدار از پرداخت بهای آن خودداری نماید، متقابلاً بانک به خریدار تضمین می‌دهد که قبل از دریافت اسناد و تحقق شرایط مندرج در اعتبار اسنادی پرداختی به فروشنده انجام نخواهد شد. برای اینکه فروشنده بتواند مبلغ اعتبار اسنادی را دریافت نماید باید کالا را ساخته و یا تهیه نماید، بسته‌بندی کند، گواهی مبدأ و گواهی بازرسی اخذ کند و نهایتاً کالا را به متصدی حمل و نقل تحویل دهد و از کنترل خود خارج نماید، تا بتواند مبلغ را با ارائه اسناد مزبور دریافت نماید. این ترتیبات به خریدار اطمینان می‌دهد که فروشنده نتواند بدون ارسال کالا که مطابقت آن با سیاهه تجاری (فاکتور فروش) گواهی شده، نسبت به دریافت مبلغ اعتبار اقدام کند.
اعتبار اسنادی تعهدی مکتوب است که به موجب آن بانک بنا به درخواست خریدار متقبل می‌شود مبلغ مشخصی پول را ظرف مدت معین در مقابل اسناد مشخص و طبق دستورات مقرر خریدار به فروشنده پرداخت نماید. تعهد بانک به پرداخت مشروط و محدود به میزان، مدت و شرایطی است که در متن اعتبار اسنادی مذکور است؛ چه این شرایط با قرارداد فروش مطابقت داشته باشد و یا نداشته باشد.
در هر اعتبار اسنادی حداقل یک بانک یا مؤسسه مالی دخالت دارد که اعتبار اسنادی را گشایش می‌کند. «بانک گشایش کننده»16 به درخواست «متقاضی»17 و براساس دستورات وی نسبت به گشایش اعتبار اسنادی اقدام می‌نماید.
علاوه بر بانک گشایش کننده معمولاً بانک دیگری نیز تحت عنوان «بانک کارگزار»18 در روند اعتبار اسنادی دخالت دارد. بانک کارگزار اصولاً مسئولیتی در قبال پرداخت مبلغ اعتبار اسنادی متقبل نمی شود و صرفاً به عنوان رابط بین بانک گشایش کننده و ذی‌نفع اقدام می‌کند. علاوه بر واسط بودن، بانک کارگزار می‌تواند یک بانک مستقل در کشور فروشنده و یا یک شعبه از بانک گشایش کننده در کشور فروشنده باشد(شیروی،1389،ص247و248).
گاه اعتبار اسنادی به دخالت بانک چهارم، یعنی بانک محلی مستقر در کشور خریدار نیاز دارد. کم‌ترین نقش این بانک که به صلاحدید فروشنده دخالت می‌کند، ایفای نقش واسطه‌ای (دریافت اسناد) است. این بانک پس از دریافت اعتبار و اطمینان از اصالت ظاهری آن با ارسال اعتبار برای فروشنده (ذی نفع) وی را از گشایش اعتبار مطلع می‌سازد. همچنین گاه این بانک، ضمانت دومی را فراهم می‌سازد که اعتباری را که توسط بانک گشاینده باز شده است تأیید می‌کند(کاشار،1390،ص300).
اعتبار اسنادی نیازمند ارائه اسنادی است که نماد کالا بوده یا معرف ثبت آن باشند و یا دست کم اثبات کنند که فروشنده کالا را به متصدی حمل و نقل سپرده و آن را بیمه کرده است. پس از آن نوبت به خریدار یا متقاضی می‌رسد تا به کمک فروشنده، اسنادی را که باید به بانک ارائه شود مشخص کنند تا بانک پس از تصدیق این اسناد، اعتبار اسنادی را ترتیب دهد، به ویژه طرفین باید زبان اسناد و شکل آنها (کاغذی یا الکترونیکی) را تعریف کنند. در حقیقت، غیرمادی شدن اسناد حمل و نقل و اتخاذ قواعد یکنواخت اتاق بازرگانی بین‌المللی، گردش اعتبار اسنادی را به طور کامل غیرمادّی می‌کنند که به سرعت در پرداخت می‌انجامد.
از میان اسنادی که در اعتبار اسنادی بکار می‌روند. اسناد حمل، اسناد بیمه و فاکتورهای تجارتی حائز اهمیتند. اهمیت ارتباط بین اعتبار اسنادی و اسناد حمل علاوه بر موضوع تحقیق، تضمین امنیت و معرّف کالا بودن است و همانند بارنامه دریایی قابل معامله هستند، در این سند (بارنامه دریایی) باید مواردی از جمله هویت متصدی حمل و نقل، امضایی که به سند رسمیت می‌دهد یا همچنین تعیین کشتی آورده شود، این تشریفات که در قواعد و روش یکنواخت اتاق بازرگانی بین‌المللی آمده‌اند، برای اعتبار این اسناد لازم هستند و سرانجام از مشتری حمایت می‌کنند. برخی از مندرجات این اسناد مطابق آزادی قراردادی در عقد پایه تعیین می‌شوند به عنوان مثال می‌توان در جریان سفر، انتقال کالاها از یک کشتی به کشتی دیگر19 را فراهم کرد و یا به این دلیل که امکان مخاطراتی برای کالا را به همراه دارد از آن ممانعت نمود(کاشار،پیشین،ص301).
1-4-4- نقش بارنامه دریایی در مانیفست20
مانیفست عبارتست از صورت بار، شرح محموله، صورت بار کشتی که در آن قیمت، مبدأ و مقصد هر قلم مشخص است(بنی یعقوب،1388،ص1303).
به طور کلی مانیفست فهرست کل بار حمل شده در یک وسیله نقلیه است که این فهرست مشخصات تجاری کالاست. و شامل شماره سند حمل، فرستنده، گیرنده، تعداد و نوع بسته‌ها و شرح مقدار کالاست.
مانیفست در حکم اظهارنامه بار نیز می‌باشد و در بسیاری از کشورها از این سند به عنوان اظهارنامه بار استفاده می‌شود. هر محموله تجاری که از طریق مرزهای هوایی، دریایی و زمینی وارد قلمرو گمرکی می‌شود باید برای آن نسخه‌ای مانیفست ارائه شود. این سند دلالت بر آن دارد که کالا از گمرک خانه در یک کشور بارگیری و حمل شده و در طول راه به آن چیزی اضافه یا از آن کسر نشده، مگر این امر به موجب مانیفست نشان داده شده باشد.
در مانیفست مشخصات بارنامه‌های یک وسیله حمل به طور اختصار درج شده و لذا هر ردیفی در این فهرست، مربوط به یک بارنامه خاص می‌باشد.
مانیفست یا فهرست کل بار نباید دارای خط خوردگی و اصلاح باشد، در مانیفست که مشخصات کلی کالا را نشان می‌دهد، تأکید اصلی بر روی بسته‌هاست.21
1-5- مقایسه بارنامه دریایی با اسناد رسمی

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید