دانشگاه هنر اصفهان
دانشکده هنر ادیان و تمدن ها
گروه پژوهش هنر
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر
مطالعه جامعه شناختی عوامل موثر بر شکل گیری سلیقه هنری و نوع مصرف هنری با تاکید بر نقش سرمایه فرهنگی (مطالعه موردی مخاطبان آثار نقاشی مدرن و نقاشی عوام پسند در شهر تهران)
استاد راهنما:
جلیل جوکار
دکتر علیرضا خدامی
پژوهشگر:
میثم نادری
شهریور ماه 1393
اظهارنامه ی دانشجو
اینجانب میثم نادری دانشجوی دوره کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر گروه پژوهش هنر دانشکده هنر ادیان و تمدنها دانشگاه هنر اصفهان، به شمار دانشجویی 9011503113 گواهی می نمایم که تحقیقات ارائه شده در این پایان نامه با عنوان «مطالعه جامعه شناختی عوامل موثر بر شکل گیری سلیقه هنری و نوع مصرف هنری با تاکید بر نقش سرمایه فرهنگی (مطالعه موردی مخاطبان آثار نقاشی مدرن و نقاشی عوام پسند در شهر تهران)» توسط شخص اینجانب انجام شده و صحت و اصالت مطالب نگارش شده مورد تایید می باشد و در موارد استفاده از کار دیگر محققان به مرجع مورد استفاده اشاره شده است. همچنین گواهی می نمایم که مطالب مندرج در پایان نامه تا کنون برای دریافت هیچ نوع مدرک یا امتیازی توسط اینجانب یا فرد دیگری ارائه نشده است و در تدوین متن پایان نامه چارچوب مصوب دانشگاه را به طور کامل رعایت کرده ام.
امضا دانشجو:
تاریخ:
کلیه حقوق مادی مترتب بر نتایج مطالعات، ابتکارات و نوآوری های ناشی از تحقیق، همچنین چاپ و تکثیر، نسخه برداری، ترجمه و اقتباس از این پایان نامه کارشناسی ارشد، برای دانشگاه هنر اصفهان محفوظ است.
نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
دانشگاه هنر اصفهان
دانشکده هنر ادیان و تمدن ها
گروه پژوهش هنر
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر آقای میثم نادری تحت عنوان:
مطالعه جامعه شناختی عوامل موثر بر شکل گیری سلیقه هنری و نوع مصرف هنری با تاکید بر نقش سرمایه فرهنگی (مطالعه موردی مخاطبان آثار نقاشی مدرن و نقاشی عوام پسند در شهر تهران)
ارائه شده به مدیریت تحصیلات تکمیلی دانشگاه به عنوان بخشی از فعالیت های تحصیلی لازم برای درجه ی کارشناسی ارشد که در تاریخ توسط هیات داوران زیر بررسی و با نمره درجه به تصویب نهایی رسید.
1- استادان راهنمای پایان نامه آقای دکتر علی رضا خدامی با مرتبه علمی استادیار امضا
و آقای جلیل جوکار با مرتبه علمی مربی امضا
2- استاد/استادان داور داخل از گروه آقای / خانم دکتر با مرتبه علمی امضا
3- استاد/استادان داور خارج از گروه آقای / خانم دکتر با مرتبه علمی امضا
امضای مدیر گروه
چکیده
جامعه شناسی ذوق زیبایی شناسی معاصر بیانگر تکثر معیارها و ارزشگذاری های یک جامعه در مقطع زمانی خاص است. اگر این را بپذیریم که قضاوت های زیبایی شناسی مقبول، صرفاً حاصل نظرگروهی از افراد با جایگاه خاص است، در این صورت جای تعجب ندارد که افراد دیگر جامعه سلیقه ای بکلی متفاوتی داشته باشند. از جمله عناصر تأثیرگذار در نوع سلیقه و مصرف هنری مخاطبان سرمایه است. میزان اکتساب سرمایه نوع مصرف هر طبقه را نشان می دهد. در بسیاری از تحقیقات تجربی این امر به وضوح نشان داده شده که طبقات بالا و مسلط بیش از سایر طبقات به موزه ها، گالری ها می روند و اساساً می توان گفت دستیابی به کالاهای فرهنگی به طور برابر در بین طبقات اجتماعی تقسیم نشده و میزان سرمایه شدیداً بر این امر تأثیرگذار است. این نابرابری فرهنگی منعکس کننده استراتژی تمایز و مبارزات طبقاتی در حوزه ی فرهنگ و هنر است. مبارزه ای که به طور روزمره و در بیشتر مواقع به شکل مبارزه ای بر سر مشروعیت بخشی کردار ها وبینش ها در جریان است.
هدف اصلی پژوهش حاضر، شناخت و بررسی عوامل اجتماعی تأثیرگذار بر سلیقه و نوع مصرف هنری مخاطبان در حوزه نقاشی از حیث نخبه گرایی یا عامه پسند بودن است. روشی که در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته، پیمایشی است. پرسشنامه تحقیق، با روایی و اعتبار بالاتر از 7/0 بوده است. نمونه ها به روش تصادفی در سه گروه مخاطبان گالری ها، مغازه-گالریها و فرهنگسراها انتخاب و توزیع شده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که بین متغییرهای زمینه ای (جنسیت، وضعیت تاهل، تحصیلات، شغل و پایگاه اقتصادی)، سلیقه و نوع مصرف هنری مخاطب رابطه معنا داری وجود دارد و همچنین بین ویژگی های مصرف مخاطب و شناخت هنری وی با نوع ذائقه مدرن یا نخبه گرا و عامه پسند رابطه معنا دار وجود دارد. همچنین سطح و میزان سرمایه فرهنگی بر سلیقه و نوع مصرف هنری مخاطب تأثیرگذار است و افرادی که جذب هنر مدرن و انتزاعی دارای سطح سرمایه فرهنگی بالاتر و مخاطبانی که به هنر عامه پسند و واقعگرا علاقه نشان می دهند، دارای سطح سرمایه فرهنگی پایین تر هستند.
واژه های کلیدی: جامعه شناسی، سلیقه هنری، مصرف، سرمایه فرهنگی، نقاشی مدرن، نقاشی عامه پسند
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول کلیات پژوهش
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….2
1-2- بیان مساله (تعریف موضوع تحقیق)3
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق5
1-4- سوال های پژوهش6
1-5- اهداف پژوهش6
1-5-1- هدف اصلی:6
1-5-2 هدف جزیی:6
1-6- فرضیه های پژوهش7
1-7- روش پژوهش7
1-8- جامعه آماری 8
1-8-1- قلمرو مکانی8
1-9- قلمرو زمانی9
1-10- نمونه آماری و روش نمونه گیری9
1-11- ابزارهای سنجش و گردآوری اطلاعات9
1-11-1- پرسشنامه10
1-11-2 روایی و پایایی ابزار سنجش10
1-11-3- روایی ابزار سنجش10
1-11-4- پایایی پرسشنامه11
1-12- تعریف مفاهیم و واژه های تحقیق11
1-13- پیشینه ی تحقیق12
فصل دوم ادبیات پژوهش:
2-1- مقدمه ……………………16
2-2- بخش اول : مولفه های اجتماعی تأثیرگذار بر ذوق و سلیقه هنری18
2-2-1- مفهوم تاریخی ذوق18
2-2-2- نقد جامعه شناختی ذوق و داوری زیبایی شناختی27
2-2-3- رابطه سلیقه و امر ناب زیبایی شناختی28
2-2-4- نگاه ناب و گسست اجتماعی34
2-2-5- تماشای خام و فاصله گیری زیبایی شناختی38
2-2-6- کسب توانش فرهنگی42
2-2-7- تأثیر طبقه بندی اجتماعی بر سلیقه و داوری زیباشناختی44
2-2-8- عادتواره و رابطه آن با سلیقه48
2-2-9- فضای اجتماعی مبتنی بر تمایز49
2-3- بخش دوم: مصرف در حوزه هنری و فرهنگی52
2-3-1- مفهوم مصرف52
2-3-2- دیدگاه های مرتبط با مصرف در حوزه هنر و فرهنگ53
2-3-3- رابطه قشربندی اجتماعی و مصرف هنری- فرهنگی57
2-3-4- نظریه های مرتبط با قشر بندی اجتماعی و مصرف فرهنگی58
2-3-4-1- هم سیاقی:58
2-3-4-2- همه چیزخوار- تک خوار59
2-3-5- مصرف: هنرهای های والا- هنرهای عامه پسند59
2-3-6- اهل ذوق و اهل علم63
2-3-7- فرهنگ فاخر و فرهنگ عامه65
2-3-8- عوامل موثر بر نوع مصرف هنری68
2-4-بخش چهارم: تعریف انواع سرمایه با تاکید بر سرمایه فرهنگی70
2-4-1- مفهوم کلاسیک سرمایه70
2-4-2-مفهوم جدید سرمایه71
2-4-3-اشکال گوناگون سرمایه72
2-4-3-1- سرمایه اقتصادی73
2-4-3-2- سرمایه اجتماعی74
2-4-3-2-1- سرمایه اجتماعی از نظر نان لین75
2-4-3-2-2- سرمایه اجتماعی از نظر جیمز کلمن76
2-4-3-2-3- سرمایه اجتماعی از نظر رابرت پاتنام77
2-4-3-2-4- سرمایه اجتماعی از نظر بوردیو77
2-4-3-3- سرمایه نمادین79
2-4-3-4- سرمایه فرهنگی79
2-4-3-4-1- سرمایه فرهنگی چیست؟79
2-4-3-4-2- نظریه سرمایه فرهنگی پی یر بوردیو80
2-4-4- صورت ها و ابعاد سرمایه فرهنگی84
2-4-4-1- سرمایه فرهنگی ملموس84
2-4-4-2- سرمایه فرهنگی ناملموس84
2-4-4-3- سرمایه فرهنگی تجسم یافته85
2-4-4-4- سرمایه فرهنگی عینیت یافته86
2-4-4-5- سرمایه فرهنگی نهادینه شده87
2-4-5- نظریه بازتولید87
2-4-5-1- بازتولید اجتماعی87
2-4-5-2- بازتولید فرهنگی89
2-4-6- سرمایه فرهنگی از منظر پل دیماجیو91
2-4-7- سنجش سرمایه فرهنگی92
فصل چهارم :تجزیه و تحلیل داده ها
4-1 مقدمه………………95
4-2- توصیف و تحلیل آمارهای عمومی96
4-2-1- توصیف متغیر سن مخاطبان97
4-2-2- توصیف متغیر جنسیت مخاطبان98
4-2-3- توصیف متغیر وضعیت تاهل مخاطبان100
4-2-4- توصیف متغیر محل تولد مخاطبان101
4-2-5- توصیف متغیر مدرک تحصیلی مخاطبان102
4-2-6- توصیف متغیر رشته تحصیلی مخاطبان104
4-2-7- توصیف متغیر شغل مخاطبان105
4-2-8- توصیف متغیر شغل پدر مخاطبان107
4-2-9- توصیف متغیر شغل مادر مخاطبان108
4-2-10- توصیف متغیر مدرک تحصیلی والدین(پدر) مخاطبان109
4-2-11- توصیف متغیر مدرک تحصیلی والدین (مادر) مخاطبان111
4-2-12- توصیف متغیر میزان درآمد ماهیانه112
4-2-13- توصیف متغیر منطقه سکونت در تهران114
4-3- توصیف و تحلیل آمارهای اختصاصی115
4-3-1- توصیف متغیر الویت پاسخگویان برای دیدن یا خرید آثار115
4-3-2- توصیف متغیر ذائقه مخاطبان در نوع نقاشی116
4-3-3- توصیف میزان بازدید از گالری ها و آثار118
4-3-4- توصیف متغیر نوع موزه های مورد بازدید مخاطبان119
4-3-5- توصیف میزان اطلاع از اخبار هنری121
4-3-6- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار سنتی و نگارگری ایرانی122
4-3-7- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار نگارگری جدید(حسین بهزاد و محمود فرشچیان)123
4-3-8- توصیف میزان علاقه خانواده مخاطبان به آثار هنری125
4-3-9- توصیف گویه ی«آیا خانواده خود را هنر دوست می دانید؟»126
4-3-10- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی خط128
4-3-11- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی مکتب سقاخانه129
4-3-12- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی طبیعت بی جان131
4-3-13- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشان نوگرای ایرانی132
4-3-14- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار سورئالیست133
4-3-15- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار رئالیست و واقعگرا135
4-3-16- توصیف میزان علاقه مخاطبان به آثار سنتی همچون گل مرغ و نگارگری136
4-3-17- توصیف میزان علاقه مخاطبان به تابلو فرش138
4-3-18- توصیف نوع سبک های نقاشی مورد علاقه مخاطبان139
4-3-19- توصیف میزان علاقه مخاطبان به انواع موسیقی140
4-3-20- توصیف نوع رسانه های مورد استفاده مخاطبان142
4-3-21- توصیف آثار هنری و تزیینی مورد استفاده مخاطبان143
4-3-22- توصیف متغیر محل ملاقات مخاطبان با دوستان144
4-3-23- توصیف نوع وسایل و تجهیزات مخاطبان146
4-3-24- توصیف فعالیت مورد علاقه مخاطبان146
4-3-25- توصیف دسته بندی آثار عام گرایانه و نخبه گرایانه توسط مخاطبان147
5-2 آزمون فرضیات147
5-2-1- فرضیه اول148
متغیر سن مخاطبان149
متغیر جنسیت مخاطبان149
متغیر وضعیت تاهل149
متغیر محل تولد149
متغیر مدرک تحصیلی149
متغیر رشته تحصیلی149
متغیر شغل149
میزان درآمد ماهیانه149
5-2-2- فرضیه دوم149
5-2-3- فرضیه سوم151
5-2-4- فرضیه چهارم153
فصل چهارم نتیجه گیری155
5-1- مقدمه…………. 156
5-2- نتایج حاصل از یافته ها156
فهرست منابع…………….. 162
پیوست ها……………………………. 168
چکیده………… ……………. 174
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار (4-1): نمودار ستونی متغیر سن مخاطبان97
نمودار (4-2): نمودار ستونی متغیر جنسیت مخاطبان99
نمودار(4-3): نمودار ستونی متغیر وضعیت تاهل مخاطبان100
نمودار(4-4): نمودار ستونی متغیر محل تولد مخاطبان101
نمودار(4-5): نمودار ستونی متغیر مدرک تحصیلی مخاطبان103
نمودار(4-6): نمودار ستونی متغیر رشته تحصیلی مخاطبان104
نمودار(4-7): نمودار ستونی متغیر شغل مخاطبان106
نمودار(4-8): نمودار ستونی متغیر شغل پدر مخاطبان107
نمودار(4-9): نمودار ستونی متغیر شغل مادر مخاطبان108
نمودار(4-10): نمودار ستونی مدرک تحصیلی والدین (پدر) مخاطبان110
نمودار(4-11): نمودار ستونی مدرک تحصیلی والدین (مادر) مخاطبان111
نمودار(4-12): نمودار ستونی متغیر درآمد ماهیانه مخاطبان113
نمودار(4-13): نمودار ستونی متغیر منطقه سکونت مخاطبان114
نمودار(4-14): نمودار ستونی متغیر الویت مخاطبان برای خرید و دیدن آثار116
نمودار(4-15): نمودار ستونی متغیر ذائقه مخاطبان در نوع نقاشی117
نمودار(4-16): نمودار ستونی میزان بازدید از گالری ها و آثار118
نمودار(4-17): نمودار ستونی نوع موزه های مورد بازدید مخاطبان120
نمودار(4-18): نمودار ستونی میزان اطلاع از اخبار هنری121
نمودار(4-19): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار سنتی و نگارگری ایرانی123
نمودار(4-20): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آآثار نگارگری جدید(حسین بهزاد و فرشچیان)124
نمودار(4-21): نمودار ستونی میزان علاقه خانواده مخاطبان به آثار هنری125
نمودار(4-22): نمودار ستونی گویه ی«آیا خانواده خود را هنر دوست می دانید؟»127
نمودار(4-23): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی خط128
نمودار(4-24): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی مکتب سقاخانه130
نمودار(4-25): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی طبیعت بی جان131
نمودار(4-26): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشان نوگرای ایرانی133
نمودار(4-27): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار سورئالیست134
نمودار(4-28): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار رئالیست و واقعگرا135
نمودار(4-29): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به آثار سنتی همچون گل مرغ و نگارگری137
نمودار(4-30): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به تابلو فرش138
نمودار(4-31): نمودار ستونی میزان علاقه مخاطبان به انواع موسیقی141
نمودار(4-32): نمودار ستونی نوع رسانه های مورد استفاده مخاطبان142
نمودار(4-33): نمودار ستونی محل ملاقات مخاطبان با دوستان145
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول (3-1): تحول سرمایه در نظریه های جدید و تبیین مفهوم جدید از سرمایه72
جدول(4-1): جدول توصیفی متغیر سن مخاطبان97
جدول(4-2): جدول توصیفی متغیر جنسیت مخاطبان98
جدول(4-3): جدول توصیفی متغیر وضعیت تاهل مخاطبان100
جدول(4-4): جدول توصیفی متغیر محل تولد مخاطبان101
جدول(4-5): جدول توصیفی متغیر مدرک تحصیلی مخاطبان102
جدول(4-6): جدول توصیفی متغیر رشته تحصیلی مخاطبان104
جدول(4-7): جدول توصیفی متغیر شغل مخاطبان105
جدول(4-8): جدول توصیفی متغیر شغل پدر مخاطبان107
جدول(4-9): جدول توصیفی متغیر شغل مادر مخاطبان108
جدول(4-10): جدول توصیفی مدرک تحصیلی والدین (پدر) مخاطبان109
جدول(4-11): جدول توصیفی مدرک تحصیلی والدین (مادر) مخاطبان111
جدول(4-12): جدول توصیفی متغیر درآمد ماهیانه مخاطبان112
جدول(4-13): جدول توصیفی متغیر منطقه سکونت مخاطبان114
جدول(4-14): جدول توصیفی متغیر الویت مخاطبان برای خرید و دیدن آثار115
جدول(4-15): جدول توصیفی متغیر ذائقه مخاطبان در نوع نقاشی116
جدول(4-16): جدول توصیفی میزان بازدید از گالری ها و آثار118
جدول(4-17): جدول توصیفی نوع موزه های مورد بازدید مخاطبان119
جدول(4-18): جدول توصیفی میزان اطلاع از اخبار هنری121
جدول(4-19): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار سنتی و نگارگری ایرانی122
جدول(4-20): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار نگارگری جدید(حسین بهزاد و فرشچیان)123
جدول(4-21): جدول توصیفی میزان علاقه خانواده مخاطبان به آثار هنری125
جدول(4-22): جدول توصیفی گویه ی«آیا خانواده خود را هنر دوست می دانید؟»126
جدول(4-23): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی خط128
جدول(4-24): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی مکتب سقاخانه129
جدول(4-25): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشی طبیعت بی جان131
جدول(4-26): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار نقاشان نوگرای ایرانی132
جدول(4-27): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار سورئالیست133
جدول(4-28):جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار رئالیست و واقعگرا135
جدول(4-29):جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به آثار سنتی همچون گل مرغ و نگارگری136
جدول(4-30): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به تابلو فرش138
جدول(4-31): جدول مقایسه نوع سبک های نقاشی مورد علاقه مخاطبان139
جدول(4-32): جدول توصیفی میزان علاقه مخاطبان به انواع موسیقی140
جدول(4-33): جدول توصیفی نوع رسانه های مورد استفاده مخاطبان142
جدول(4-34): جدول مقایسه آثار هنری و تزیینی مورد استفاده مخاطبان143
جدول(4-35): جدول توصیفی محل ملاقات مخاطبان با دوستان144
جدول(4-36): جدول نوع وسایل و تجهیزات مخاطبان146
جدول(4-37): جدول فعالیت های مورد علاقه مخاطبان146
جدول(4-38): جدول دسته بندی آثار عام گرایانه و نخبه گرایانه توسط مخاطبان147
جدول(4-39): جدول ویژگی های فردی مخاطبان مدرن و عامه پسند148
جدول(4-40): جدول آزمون های متغیرهای زمینه ای149
جدول(4-41): جدول توصیفی ویژگی های مصرف مخاطبان150
جدول(4-42): جدول آزمون مقایسه میانگین ویژگی های مصرف مخاطبان151
جدول(4-43): جدول توصیفی ویژگی های شناخت هنری152
جدول(4-44): جدول آزمون های مقایسه میانگین شناخت هنری مخاطبان153
جدول(4-45): جدول آزمون های مقایسه میانگین بین مخاطبان سه مکان با شاخص سرمایه فرهنگی153
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1- مقدمه
جامعه شناسی هنر در پی شناخت شرایط پیدایش مصرف کنندگان کالاهای فرهنگی و سلیقه ی آنها و توصیف شیوه های مختلف تسلط و بکارگیری کالاهای فرهنگی، و توصیف شرایط اجتماعی شکل گیری این تسلط بر کالاهایی که مشروع پنداشته می شوند، است. مشروعیت بخشی برای هر گروه اجتماعی، مسئله ای بسیار پر اهمیت است. چراکه هر سلطه ای اجتماعی باید به عنوان سلطه ی اجتماعی مشروع به رسمیت شناخته و در فضای اجتماعی پذیرفته شود(بون ویتز،115:1389).
فضای اجتماعی نیز، به این ترتیب ساخته می شود که «عاملان و گروه های اجتماعی براساس جایگاهشان در توزیع آماریِ دو اصل تفاوت گذار تقسیم می شوند؛ این دواصل عبارتند از سرمایه اقتصادی و سرمایه ی فرهنگی. عاملان اجتماعی تا به آنجا با یکدیگر دارای مشترکات اند، که در این دستگاه دو بعدی به یکدیگر نزدیک باشند، و میزان تفاوت هایشان بستگی به این دارد که در این دستگاه چقدر از هم فاصله داشته باشند»(بوردیو،1390،33) بنابراین با توزیع و اکتساب سرمایه ساختار طبقاتی نیز شکل می گیرد. اما باید گفت که ساخت طبقاتی یک سلسله مراتب ساده نیست بلکه در درون هر یک از طبقات شاخه های گوناگونی وجود داردکه در درجه اول مربوط به ترکیب انواع سرمایه و در درجه دوم مربوط به منشا سرمایه و مدت زمانی که فرد این ترکیب را در اختیار داشته است.
با توجه به شکل گیری طبقاتی، در حوزه فرهنگ نیز تمایزی حول فرهنگ نخبه و فرهنگ عامه ایجاد شده. در واقع در زمینه سلیقه در محصولات فرهنگی و هنری، به نظر می رسد سلیقه ها و شیوه های مصرفی حول دو سبک یا مفهوم غالب از سلیقه گردآمده اند: سلیقه توده یا عموم و سلیقه روشنفکری یا نخبه گرا (Katz-Gerro,2002:217). آنچه که این دو فرهنگ را در گفتمان و نظریه های فرهنگی معاصر روی در روی هم قرار داده، هم به نوع طبقه بندی اجتماعی و سرمایه فرهنگی مرتبط است و هم اعتقاد به این تفکر که، هنر و فرهنگ والا به شیوه های مختلف موجب بهبودی و پیشرفت مردم می شود، و هنر نازل/توده/عامه تأثیر بالعکس آن را دارد(Belfiore;Bennett,2008:32).
در این پژوهش در آغاز به بررسی تاریخی مفهوم سلیقه می پردازیم و در ادامه به بررسی مفاهیم چون سلیقه ، مصرف و سرمایه در بین نظریه پردازان مختلف در حوزه ی جامعه شناسی هنر اشاره ای میکنیم. در بخش مرتبط با سلیقه و مصرف به عوامل تاثیر گذار بر شکل گیری سلیقه و مصرف در طبقات مختلف اجتماعی و کاربردآنها در تمایزات طبقاتی پرداخته شده. در بحث از سرمایه نیز ابتدا به تعریف سرمایه در مفهوم کلاسیک آن و مفهوم چهار گانه سرمایه بنا بر نظریه پی یر بوردیو اشاره شده. در فصل آخر با توجه به داده های بدست آمده از مخاطبان گالری ها، فرهنگسرا ها و گالری-مغازه های مشخص، سعی شده به بررسی نقش سرمایه فرهنگی و مسئله تفاوت و یا عدم تفاوت ویژگی های اجتماعی سلیقه های هنری مخاطبان نقاشی مدرن از یک سو و مخاطبان نقاشی عامه پسند از سوی دیگر پرداخته شود و همچنین عوامل موثر در شکل گیری این تفاوت ها مرود بررسی قرار گیرد.
منظور از گالری ها آن دسته از نمایشگاه های نقاشی است که عمدتا آثار نقاشی مدرن و به به عبارتی هنر والا را به نمایش می گذارند. و منظور از مغازه-گالریها آن دسته از فروشگاه – نمایشگاه هایی است که در فضای غیر از گالری ها به فروش آثار نقاشی های عوام پسند مشغول اند. فرهنگسرا ها نیز ارگان های فرهنگی-هنری هستند که زیر نظر شهرداری ها به ارائه و عرضه آثار تجسمی و غیر تجسمی می پردازند.
1-2- بیان مساله (تعریف موضوع تحقیق)
پاسخ هایی که اکثر اندیشمندان به پرسش ماهیت خاص اثر هنری داده اند، به رغم تنوع ظاهریشان، دارای برخی جنبه های مشترک نیز هست. این اشتراک یا توافق، صرفاً در تاکید بر بدون کارکرد، بدون غرض و بلاعوض بودن هنر نیست؛ بلکه از این مهمتر در میل یا خواست جاه طلبانه کشف یک ذات فراتاریخی یا غیر تاریخی است.
نقدی که از منظر جامعه شناسی به متفکران ناب گرا وارد است، در همین بینش است، اینکه آنها تجربه خود یعنی تجربه عضوی فرهیخته از یک حیطه یا طبقه اجتماعی خاص را موضوع تامل و بازاندیشی خود قرار می دهند، در حالی که به تاریخمندی تامل خویش و تاریخمندی موضوع این تامل توجهی ندارند و بدین نحو و با تفسیر تجربه خود به منزله ی تجربه ناب اثر هنری، این تجربه منفرد را تبدیل به معیاری فراتاریخی برای هرگونه ادراک زیباشناختی می کنند. بر همین مبنا جامعه شناسی هنر در نقابل با رویکرد غیر تاریخی، در پی شناخت شرایط پیدایش مصرف کنندگان کالاهای فرهنگی و سلیقه ی آنها و توصیف شیوه های مختلف تسلط و بکارگیری کالاهای فرهنگی، و شرایط اجتماعی شکل گیری این تسلط است.(بون ویتز،1389؛بوردیو،1391)
عوامل تاریخی و ساختار اجتماعی نقش مهمی را در منافع و علایق فرهنگی یک طبقه خاص بازی می کنند. تا حدی که تجربه طبقات اجتماعی در شرایط اجتماعی و الگوهای توسعه تاریخی بسیار متفاوت است، واین مساله موجب ظهور فرهنگ طبقه ای متفاوت، و در نهایت علایق زیبایی شناختی متفاوت می شود
بررسی های اجتماعی نشان داده که سبک فرهنگی که شامل نوع گرایش ها و علایق هنری است، اغلب به عنوان نشانه مناسب طبقاتی عمل می کند، بخصوص درمیان طبقات بالا که نظام فرهنگی شان به دقت شکل گرفته است. فرهنگ و هنر برای گروه های اجتماعی تبدیل به موضوع مبارزه ای شده است که هدف غایی اش حفظ فواصل و تمایزات میان طبقات اجتماعی است. بوردیو(1391) فرهنگ را علاوه بر دستیابی به داشته های هنری و فرهنگی، به عنوان پایگانی از ارزش ها و اعمال در نظرمی گیرد و معتقد است فرهنگ، نوعی سرمایه است و از این رو موضوع مبارزه در یک میدان استقلال یافته است. در این میدان، همانند هر میدان دیگری، بازاری از عرضه کنندگان و مصرف کنندگان وجود دارد. در این میدان، تولید کنندگان وظیفه ی تولید «رمزگان نمادین» را بر عهده دارند که در نظام های فرهنگی متمایزی سازمان یافته اند. این نظام های فرهنگی از شیوه های دیدن نقاشی، سینما، تلویزیون، تبلیغات و …؛ شیوه های احساس کردن؛ شیوه ای استدلال کردن و … برساخت یافته اند. به تدریج که نهادها و سازمان ها و شیوه های اعمال سلطه بر افراد توسعه می یابند، این جهان نمادین نیز استقلال می یاید و این امر به نوبه ی خود ساختارمند شدن روابط اجتماعی را امکان پذیر می کند.
سلیقه و نوع مصرف فرهنگی و هنری و مکانیسم مشروعیت بخشی به آن، فرصتی را در اختیار طبقات اجتماعی، بویژه طبقه بالا قرار می دهد تا به معرفی فرهنگ والا بپردازند و بدین صورت موجب ترویج تجربه زیبایی شناختی خود می شوند، تجربه ای که به احتمال زیاد به عنوان مهمترین عامل تعیین کننده سلیقه هنری محسوب می شود. از آنجایی که سلیقه و نوع مصرف به میزان قابل توجهی، تابعی از خاستگاه طبقات اجتماعی و فرهنگی است، بنابراین سلیقه نیز به تمایز مصرف هنری طبقات کمک می کند. با توجه به این امر، شاید بتوان این گونه برداشت کرد که پویایی فرهنگی نیز همانند پویایی اجتماعی از نسلی به نسلی دیگر منتقل می شود، و همچنین به نوعی محدود و محصور شده است. همچنین باید اشاره داشت که خاستگاه طبقاتی و میزان اکتساب سرمایه فرهنگی عمده ترین سهم را در گرایش افراد به مصرف یک فرم هنری خاص نسبت به فرم های هنرهای دیگری دارد( Dimaggio;Useem:1987).
به طور تلویحی این ارتباط و همبستگی طبقه و فرهنگ اجتماعی این مفهوم را می رساند که توزیع و مصرف هنری احتمالا بخشی از سیاست طبقات است. طبقات مرفه جامعه در تلاش اند تا دیگر طبقات را از دست یافتن به این علایق هنری محروم کنند تا از آن به عنوان ابزاری برای حفظ محدوده ی حاکمیت خود و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر استفاده کنند. در آن واحد، اعضای طبقات اجتماعی دیگر، بخصوص طبقه متوسط بالا، برای دستیابی و دسترسی به موقعیت، مقام، منابع اقتصادی و جامعه اجتماعی طبقات بالا، در تلاش اند تا سبک فرهنگی لازم برای حرکت به سمت طبقات بالا را بدست آورند.
بنابراین اگر تجربیات طبقات مختلف و سنت های فرهنگی متمایز موجب شکل گیری ترجیحات هنری مختلف می شود، و اگر این ترجیحات توسط خانواده و نظام آموزشی از یک نسل به نسل دیگر حفظ و منتقل می شود، و اگر برایند مرتبه بندی طبقات، در واقع تلاش طبقه بالا در محدود کردن دسترسی به این اشکال فرهنگی است، می توان نتیجه گرفت که مصرف هنرهای والا می باید به شدت با طبقه اجتماعی مرتبط باشد. هنرهای والا احتمالا بیشتر مخاطبانش اعضای طبقه بالا و طبقه متوسط بالا هستند و از سوی آنها مصرف می شود و با نزول سلسله مراتب طبقاتی میزان و نوع مصرف هنری نیز نزول می کند.
در این تحقیق سعی داریم با تحقیقات میدانی در حوزه ی مخاطبان نقاشی مدرن و عامه پسند به مسئله تفاوت و یا عدم تفاوت ویژگی های اجتماعی سلیقه های هنری مخاطبان نقاشی مدرن از یک سو و مخاطبان نقاشی عامه پسند از سوی دیگر بپردازیم. با توجه به چارچوب نظری در این پژوهش نقاشی به دو شاخه عمده مدرن/ نخبه گرا و عامه پسند تقسیم شده است. منظور از مدرن در واقع اشاره به قطب مقابل عامه پسند در میدان تولید هنری است نه دوره خاصی از فلسفه و یا هنر غرب بلکه به طور مشخص جریان های نوین هنر معاصر در ایران مد نظر است. به نوعی می توان می توان حتی از واژه هایی چون هنر فاخر یا هنر ناب را جایگزین هنر مدرن کرد.
از طرف دیگر ویژگی های هنر عامه پسند، نفوذ به درون توده مردم است و این کار بواسطه شناخت توده میسر است. واژه «عامه» در فرهنگ لغت به معنی «همگان و خلاف خاصه» معنی شده است. به بیان دیگر عامه پسند یعنی: پسند معمول، عادی و مشترک جامعه، که از امثال مردم آن جامعه فراهم آمده و روشنفکران یا به تعبیری خواص، در آن جامعه، به حکم اقلیتی که دارند از اعتنا خارج هستند، و معیار قرار نمی گیرند(شایگان،1390).
در ایران با تحول در نظام تولید و نظام تقاضا و نظام عرضه، مکانیسم های بازار هنری شکل گرفت و در دهه چهل با تثبیت موقعیت نقاشان نوگرای ایران، بازار هنر به دو بخش نخبه گرا و عام پسند تقسیم شد و به نوعی تا به امروز نیز شاهد این دوگانگی هستیم بدین صورت که، گالری ها و فروشگاه های فروش آثار هنری از هم متمایز هستند. فروشگاه ها به عرضه ی آثار واقع گرایانه و طبیعت گرایانه پرداختند و گالری ها آثار مدرن و سبک های جدید را ارائه دادند(زهتابچی،1385). عرضه آثار هنری عموما به سه شیوه صورت می گیرد: گالری ها، نمایشگاه ها و فرهنگسرا ها. گالری ها عمدتا مکان های خصوصی اند و به آثار نقاشان نوگرا را به نمایش می گذارند، فرهنگسرا ها معمولا از سوی نهاد های دولتی برگزار می شود و فروشگاه ها مکان فروش آثاری است که از سوی جامعه هنری طرد شده است و به اصطلاح به ارائه آثار بازاری می پردازند(مریدی؛تقی زادگان،1388).
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
در غالب پژوهش های اجتماعی که درباره مصرف کنندگان محصولات هنری انجام شده، به ویژگی های اقتصادی-اجتماعی، طبقه یا مشخصات جمعیت شناختی افراد توجه شده است. تحولات اجتماعی-فرهنگی در جوامع معاصر، و به موازات آن تحولات نظری جامعه شناسی، مصرف و سلیقه را به یکی از مهمترین موضوعات پژوهشی در حوزه جامعه شناسی تبدیل کرده اند. در این میان نوع داوری ها و مصرف کالاهای فرهنگی و هنری به سبب عمومیت و قابلیت دسترسی بیشتر، از اهمیت خاصی در مطالعات تمایزات اجتماعی و تحولات فرهنگی برخوردار است، زيرا كالاهاي فرهنگي عناصري اساسي از نظام فرهنگ به شمار مي روند و بنابراين، به ميزان فراوان مي توانند تعيين كننده برخي جهت گيري هاي كلي فرهنگ و تغييرات فرهنگي رخ داده باشند. این نوع پژوهش ها کمک می کند تا هم نظریات جامعه شناختی در کشور مورد آزمایش قرار گیرد و به نوعی موجب بومی سازی این نظریه ها شود و هم موجب بهبود شناخت میان آثار هنری و مخاطبان می شود.
از طرف دیگر بررسی سلیقه هنری از این منظر اهمیت دارد که کنشگران اجتماعی بر اساس نوع سلیقه تقسیم می شوند، یعنی عاملانی که دارای مشروعیت بیشتری هستند در مقابل عاملان کم بضاعت تر قرار می گیرند. بر این مبنا و بر اساس ساختار سلیقه و نوع مصرف نیز می توان این تمایز گذاری دو بعدی را نشان داد. در اینجا نوع سلیقه و مصرف هنری تبدیل به موضوع مبارزه ای می شود که هدفش حفظ فواصل متمایز میان طبقات اجتماعی است. به نوعی با در نظر گرفتن سلیقه و ترجیحات افراد در انتخاب و مصرف کالاها می توان به موقعیت اجتماعی شان پی برد، به عبارتی دیگر مصرف فرهنگی و سلیقه، عناصری نمادین در ارتباطات اجتماعی به شمار می آیند (بوردیو:1391). بنابراین شناخت سلیقه ها و ترجیحات افراد جامعه در مصرف کالاها بخصوص کالاهای فرهنگی می تواند مشخص کننده ی نوع ساختار و روابط اجتماعی و میزان تعامل افراد حاضر در قشر های مختلف اجتماعی باشد.
شناخت مخاطبان هنر و رابطه ی آنها با آثار هنری در تحقیقات جامعه شناختی سابقه نظری زیادی دارد و به لحاظ عملی نیز در تحقیقات زیادی مورد بررسی قرارگرفته در ایران نیز از لحاظ نظری به این مساله بارها پرداخته شده اما می توان گفت از بعد نظری کمتر به این مساله پرداخته شده و به نوعی آمار دقیق و مشخصی از لحاظ کمی در دسترس نیست. این تحقیق و تحقیقاتی ازین دست می تواند به عنوان نمونه آماری برای تحقیقات آتی عمل کند که در صورت نپرداختن بدان همچنان مساله آمار کمی در میان تحقیقات باقی خواهد ماند.
1-4- سوال های پژوهش
1- چه رابطه ای میان متغییرهای زمینه ای (جنسیت، سن، وضعیت تاهل، تحصیلات، شغل و پایگاه اقتصادی) با نوع سلیقه و مصرف هنری مخاطب وجود دارد؟
2- چه رابطه ای میان ویژگی های مصرفی مخاطب با گرایش وی به نقاشی مدرن یا عامه پسند وجود دارد؟
3- چه رابطه ای میان گرایش مخاطب به نقاشی مدرن یا عامه پسند و شناخت هنری وی وجود دارد؟
4- چه رابطه ای میان سطح و میزان سرمایه فرهنگی مخاطب با سلیقه و مصرف هنری مدرن یا عامه پسند وی رابطه وجود دارد؟
1-5- اهداف پژوهش
1-5-1- هدف اصلی:
تبیین مولفه های اجتماعی تأثیرگذار بر سلیقه هنری و نوع مصرف هنری مخاطب
1-5-2 هدف جزیی:
1- مطالعه تعریف و معیارهای متفاوت ارائه شده بر مفهوم سلیقه
2-تبیین مفهوم مصرف کننده در حوزه هنر
3-تببین جایگاه سرمایه فرهنگی در نوع مصرف و سلیقه هنری
4- تبیین رابطه بین سرمایه فرهنگی و نوع سلیقه و مصرف هنری مخاطبان نقاشی های مدرن و عامه پسند
1-6- فرضیه های پژوهش
فرضیات ما در این تحقیق به عبارت زیر می باشند:
1- به نظر می رسد بین متغییرهای زمینه ای (جنسیت، سن، وضعیت تاهل، تحصیلات، شغل و پایگاه اقتصادی) و سلیقه و نوع مصرف هنری مخاطب رابطه معنا داری وجود دارد و این متغییر ها درگرایش مخاطب به هنر مدرن یا عامه پسند تأثیرگذاراند.
2- به نظر می رسد میان نوع و ویژگی های مصرفی مخاطب و گرایش وی به نقاشی مدرن یا عامه پسند رابطه معنا داری وجود دارد.
3- به نظر می رسد شناخت هنری مخاطب در گرایش وی به نقاشی مدرن یا عامه پسند تأثیرگذار است و میان سطح شناخت هنری و سلیقه مخاطب رابطه معنا داری وجود دارد.
4- به نظر می رسد میان سطح و میزان سرمایه فرهنگی بر سلیقه و نوع مصرف هنری مخاطب تأثیرگذار است و افرادی با سطح سرمایه فرهنگی بالاتر جذب هنر مدرن و مخاطبانی با سطح سرمایه فرهنگی پایین تر به هنر عامه پسند جذب می شوند.
1-7- روش پژوهش
رویکردهای جدید جامعه شناسی هنر همه امکانات توصیفی و تبیینی نظریه های جامعه شناسی را به خدمت می گیرند تا به زمینه یابی هنر در جامعه و مطالعه آن بپردازند و دیگر به دسته بندی توصیفی و تبینی از موضوعات کمتر توجه دارند. توجه به توسعه روش های کمی در علوم انسانی موجب شده تا جامعه شناسان هنر بیشتر به سمت روش های پیمایشی روی بیاورند تا نه فقط با روش های تاریخی بلکه با تحقیقات میدانی رابطه هنر و جامعه را واکاوی کنند. شناخت جامعه هنرمندان، ارزیابی سلیقه مخاطبان و طبقه بندی آنها بر اساس ویژگی های جامعه شناختی از مسائل جدید پیش روی جامعه شناسی هنر است(مریدی و تقی زادگان1388:17).
تحقیقات پیمایشی و توصیفی مبتنی وضعیت خاص را درباره افکار عمومی، رفتار یا ویژگی های جمعیت مورد بررسی، در مقطع زمانی خاص، مستند می سازند. در این روش هدف صرفاً گردآوری داده های صرفاً توصیفی نیست بلکه به دنبال میزان هایی از متغییر ها هستند که بتوان ارتباط بین آنها را تحلیل کرد. تحقیقات پیمایشی از طریق پرسشنامه و مصاحبه، به گرد آوری اطلاعات می پردازند(گونتز1390، 136).
در این پژوهش نیز سعی شده با در نظر گرفتن الگوی رفتاری مخاطبان به شناسایی سلیقه ها و ذائقه ها و الگوهای فرهنگی و نوع داوری آنها دست یابیم. این امر بواسطه روش پیمایشی و توصیقی و ابزار پرسشنامه میسر گشته است. پرسشنامه ها توسط مخاطبین حاضر در گالری ها و مغازه-گالریهای و فرهنگسرا ها ثبت گردیده است و با استفاده از روش آماری- توصیفی اعم از جداول توزیع فراوانی به نمایش درآمده؛ هریک از پرسش های مربوط به مولفه ها بر مبنای متغییر مستقل و وابسته در پرسشنامه، به طور جداگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
1-8- جامعه آماری
جامعه ی آماری را می توان این گونه تعریف کرد: جامعه ی آماری عبارت است از کلیه عناصر و افرادی که در یک مقیاس جغرافیایی مشخص(جهانی یا منطقه ای) دارای یک یا چند صفت مشترک باشند(حافظ نیا،1388:120).
جامعه آماری این پژوهش مخاطبان حاضر در شهر تهران هستند که برای مشاهده نقاشی مورد پسند خود به گالری ها یا مغازه-گالریها و فرهنگسراهای موجود در سطح شهر مراجعه کرده اند. جامعه مورد نظر ما یک جامعه همگن نیست و شامل افرادی از نقاط مختلف جغرافیای اجتماعی شهر تهران در بر می گیرد. همین امر مطالعه این موضوع را جالب تر می کند چرا که می توان دید که چه مردمی و چه قشری به دیدن چه آثاری می روند.
در حال حاضر در تهران نزدیک به 200 گالری به صورت رسمی توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ثبت رسیده ایت که حدود 20 درصد آنها به حالت تعطیل و نیمه فعال هستند. از این میان 140 گالری خصوصی و دولتی و فرهنگسرا فعال وجود دارد. (شایگان،1390) گفتنی است که حجم قابل توجهی از تراکم گالری های خصوصی و دولتی در مناطق بالای شهر تهران مستقر هستند. همچنین تعداد 34 فرهنگسرا در مناطق 22 گانه تهران دایر است که زیر نظر شهرداری تهران فعالیت می کنند. مغازه گالریها نیز مکان های خصوصی هستند که به فروش آثار نقاشی و تابلو فرش می پردازند.
1-8-1- قلمرو مکانی
برای پژوهش حاضر از میان گالری ها به بررسی ذائقه مخاطبان گالری های شیرین، الهه و گلستان پرداخته ایم. در بازه زمانی انجام این تحقیق، گالری شیرین آثاری از آتوسا جان نثاری و آرشین آگشته، از نقاشان نوگرای ایرانی را ارائه کرده بود. این نمایشگاه در فاصله زمانی بین 9 الی 20 خرداد برگزار شده است. در گالری الهه آثار ی از محسن حسین مردی و سیما نجفی در فاصله زمانی 9 تا 2 تیر ماه به نمایش درآمده بود و در گالری گلستان آثاری از زوبین امیری و فرزاد هدایت به نمایش گذاشته شده بود، فاصله زمانی برگزاری این نمایشگاه ها نیز از 23 خرداد ماه الی 4 تیرماه بوده است. می توان گفت تمامی آثار به نمایش درآمده در این گالری ها پیرو آثار مدرن و نوگرای غربی بوده است.
در میان مغازه-گالریها که بیشتر آثار عامه پسند را ارائه می دهند به مغازه-گالری های واقع در میدان تجریش و پاساژ شیری در میدان صادقیه مراجعه شده است. در میان فرهنگسرا ها نیز به فرهنگسرای هنگام واقع در منطقه 4 تهران که نقاشی های الهام محمد دینی را به نمایش گذاشته بود و همچنین فرهنگسرای خاوران واقع در منطقه 15که آثار آبرنگ مهدی مرادی را ارائه داده بود، مراجعه شد.
1-9- قلمرو زمانی
پرسشنامه ها درخرداد ماه و نمیه اول تیر ماه 1393 در هر یک از گالری های ذکر شده میان مخاطبین بالای بیست سال به روش نمونه گیری تصادفی و طبقه بندی شده توزیع شده و در مجموع تعداد 120 پرسشنامه در میان هر یک از سه گروه مخاطبان تکمیل گردید. تعداد پرسنامه ها بر مینای میانگین مخاطبان حاضر در هر مکان در طول برگزاری یک نمایشگاه در طول یک هفته است.
1-10- نمونه آماری و روش نمونه گیری
هدف محقق شناسایی جامعه و تعیین پارامترهای مربوط به آن است. برای این کار یا باید به کلیه افراد جامعه مراجعه کند و صفت یا ویژگی مورد نظر تحقیق خود را در آنها جویا شود؛ یا باید تعدادی از افراد جامعه را مورد مطالعه قرار دهد و از طریق جمع کوچکتری و با روش معینی، پی به صفات و ویژگیهای جامعه ببرد. بدیهی است اگر جامعه ی مورد نظر کوچک و حجم و تعداد افراد آن کم باشد، میتواند آن را به طور کامل مطالعه نماید. ولی اگر جامعه بزرگ باشد و امکانات و مقدورات وی اجازه ندهد، ناچار است از بین افراد جامعه تعداد مشخصی را به عنوان نمونه برگزیند و با مطالعه این جمع محدود، ویژگیها و صفات جامعه را مطالعه کرده، شاخصها و اندازههای آماری آن را محاسبه کند.
چنانکه می دانیم، زمانی که نه از واریانس جامعه و نه از احتمال موفقیت یا عدم موفقیت متغیر اطلاع دارید می توان از جدول مورگان برای حجم نمونه استفاده نمود. تحقیق حاضر با توجه به جدول مورگان تنظیم شده و با توجه به تحقیقاتی که از برخی گالری داران انجام شده میزان مخاطبی که در یک هفته از نمایشگاه دیدن می کند تقریبا 180 نفر است.البته این میزان با نوع نمایشگاه و هنرمند که به ارائه کارمی پردازد متفاوت خواهد بود.
با توجه به اینکه هدف محقق اندازه گیری متغییر ها در نمونه و تعمیم آن به جامعه می باشد، باید از روش نمونه گیری احتمالی استفاده شود. لذا محقق از نمونه گیری احتمالی سیستماتیک استفاده کرده است – در این روش تعداد نمونه مورد نیاز n از کل جامعه آماری N انتخاب می شود- که با توجه به جدول مورگان تعداد 118 نفر باید مورد سوال قرار گیرند که ما برای پوشش دادن خطاهای نمونه گیری حجم نمونه آماری را برابر 120 نفر در نظر گرفته ایم که جمعا 360 پرسشنامه توسط مخاطبان هر سه گروه تکمیل شده است.
1-11- ابزارهای سنجش و گردآوری اطلاعات
ابزار سنجش و اندازه گیری وسایلی هستند که محقق به کمک آنها میتواند اطلاعات مورد نیاز تحقیق خود را برای تجزیه و تحلیل و بررسی پدیده ای مورد مطالعه و نهایتاً کشف حقیقت گردآوری نماید. این ابزارها عبارتند از: مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه، اسناد و مدارک و نظایر آنها. این ابزارها متناسب با نوع تحقیق و روش کار آن برگزیده و طراحی می شود.(حافظ نیا،129:1388)
1-11-1- پرسشنامه
پرسشنامه به عنوان یکی از متداولترین ابزارهای جمع آوری اطلاعات در تحقیقات پیمایشی به حساب می آید و عبارت است از مجموعهای از سؤالات مکتوب که حول متغیرهای یک تحقیق ، ساخته می شود و پاسخگو به شکل حضوری یا غیر حضوری و مستقیم یا غیر مستقیم آن را تکمیل می کند(همان:148)
در طراحی پرسشنامه، از پرسشنامه پی یر بوردیو که به پیوست کتاب تمایز(1391) می باشد الگو گرفته و پر سش ها با توجه به اهداف پژوهش و آزمون فرضیات و متناسب با فضای فرهنگی و اجتماعی ایران طراحی شده است. و همچنین در تعیین محتوای پرسشنامه از تحقیقات خانم راوردراد و آقای شایگان استفاده شده است.
1-11-2 روایی و پایایی ابزار سنجش
ابزار سنجش باید روایی و پایایی لازم را داشته باشد تا پژوهشگر بتواند داده های متناسب با تحقیق را گردآوری نماید و از طریق این داده ها و تجزیه و تحلیل آنها، فرضیه های مورد نظر را بیازماید و به سوال های تحقیق پاسخ دهد(حافظ نیا،1388: 157).
1-11-3- روایی ابزار سنجش
مفهوم روایی به این سوال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می سجد. بدون آگاهی از اعتبار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت. ابزار



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید