فهرست
عنوان صفحه
چکیده9
مقدمه10
فصل اول11
کلیات پژوهش11
1-1- بیان مسئله تحقیق:12
1-1-1-نظر سنجی در دیزاین بریف:13
1-2- پیشینه تحقیق :13
1-3-اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق و دلایل انتخاب آن :15
1-4-اهمیت طراحی صنعتی در مبلمان شهری:16
1-5-اهداف تحقیق :16
1-6-سوالات یا فرضیه های تحقیق :17
1-7- چهار چوب نظری تحقیق:17
1-8- روش تحقیق:18
1-9- قلمرو مکانی و تحقیق :19
1-10-روش و ابزار گردآوری اطلاعات :20
1-11-روش تجزیه وتحلیل اطلاعات:20
فصل دوم21
مکاتب روانشناسی و رویکرد های طراحی صنعتی21
2-1- مکاتب روانشناسی :22
2-1-1-ساخت گرایی :22
2-1-2-کنش گرایی:23
2-1-3-زیست گرایی:23
2-1-4-روان کاوی:24
2-1-5- انسان گرایی:24
2-1-6-شناخت گرایی:25
2-1-7-اجتماع و فرهنگ گرایی:25
2-1-8-گشتالت گرایی:26
2-1-9-رفتارگرایی:27
2-1-10-نظریه پردازان رفتارگرا28
1- جی.بی.واتسون28
2-فردریک اسکینر29
2-2-تعریف رفتار:31
2-2-1-ماهیت رفتار:31
2-2-2-متغیر های مستقل و وابسته در رفتار:32
2-2-3-عوامل موثر بر ادراک33
2-3-تعریف هیجان34
2-3-1- ماهیت هیجان35
2-3-3-انواع هیجان36
2-4- احساس:36
2-5-رویکرد طراحی حسی:38
2-6- لذت:43
نتیجه گیری :46
2-7-تعاریف و مفاهیم هویت:47
2-6-هویت شهر:47
2-6-1-نمونه مطالعات کنار گذر زر جوب:48
2-6-2- هویت مکانی :49
2-7-هویت رشت وسمبل ها ونشانگان شهر50
2-8- تعریف منظر :50
2-9- انواع عناصر مبلمان شهری و تقسیمات آن ها :51
فصل سوم57
پژوهش های اسنادی وجغرافیایی57
حوزه رفتار کاربر58
3-2-موقعیت جغرافیایی شهرستان رشت :59
3-3-نقشه معابر رشت63
3-4-نمونه مورد مطالعه (زر جوب رشت)64
3-5-بررسی ویژگی های طبیعی و ژئومورفولوژی شهر :64
3-5-1-عوامل وعوارض طبیعی شهر عبارتند از :64
3-6- ویژگیهای اقلیمی :66
3-6-1- خصوصيات كلي اقليم شهر رشت:66
3-6-2- درجه حرارت :67
3-6-3- بارندگی :68
نمودار 3-1-سرویس اطاعاتی آب و هوای جهانی69
3-6-4- رطوبت :69
3-6-5- باد:71
3-6-6- زاویه تابش :72
3-6-7- برف :73
3-7- ویژگی های جمعیتی :73
3-7-1- تراکم جمعیتی :76
3-7-2- سطح تحصیلات :76
3-8-اهميت توجه به هويت و فرهنگ:79
3-9-بررسی مولفه های هویتی رشت:79
2-9-1-مولفه های طبیعی:79
3-9-2-مؤلفه های طبیعی هویت رشت:80
3-9-3- درباره مؤلفه های تاریخی هویت رشت:81
3-9-4-درباره مؤلفه های مصنوع رشت:81
3-9-5-درباره مؤلفه های عملکردی هویت رشت:83
3-9-6-درباره مؤلفه های انسانی هویت رشت:83
4-1-POG یا شکاف فرصت محصول:86
4-2-دسته اول ویژگی، ابعاد شاخص ها89
4-3-دسته دوم –گروه تکنولوژی:90
4-4-دسته چهارم-گروه مقاومت :93
4-5-تجزیه و تحلیل ارزشی و کیفی داده ها93
4-5-1-هیجانات93
4-5-2-زیبایی شناسی94
4-5-3-تکنولوژی95
4-5-4-کیفیت96
4-5-5-تاثییر گذاری97
4-5-6- ارگونومی98
4-5-7- هویت98
4-6-تحلیل ارزشی وکمی داده ها100
4-7-آنالیز محور های تشکیل دهنده مثلثSET102
4-7-1-محور قابل استفاده102
4-8-لایه های تجربیات کاربر103
4-8-1- سطح اول برخورد103
4-8-2- سطح دوم برخورد104
4-8-3- سطح سوم برخورد104
4-9-نتایج حاصل از تحلیل داده های POG یا شکاف فرصت محصول105
4-10- تعاریف مبلمان شهری :106
4-11- آنالیزساختار فنی محصول:107
4-11-1- متریال:107
4-12-معیارهای مهم در طراحی مبلمان شهری :108
4-12-1- معیارهای فیزیکی :108
4-12-2- معیارهای غیر فیزیکی :110
4-12-2-1- هماهنگی با محیط اطراف :110
4-12-2-2- ایمن بودن :110
4-12-2-3- کم بودن قطعات :110
4-12-2-4- سهولت ساخت ، تعمیر و نصب :110
4-12-2-5- دوام :110
4-12-2-6- قابلیت استفاده برای گروههای مختلف :111
4-12-2-7- اقتصادی بودن :111
4-12-2-8- استحکام سازه :111
4-12-2-9- دسترسی :111
4-12-3-معیارهای انتخاب مبلمان شهری:112
4-12-3-1- هماهنگی با محیط اطراف:112
4-12-3-2- ایمن بودن:112
4-12-3-3-ارگونومی:112
4-12-3-4- کم بودن قطعات:112
4-12-3-5- سهولت ساخت، تعمیر و نصب:113
4-12-3-6-دوام:113
4-12-3-7- مقاومت در برابر تخریب (تخریب‌های عمدی و غیر عمدی)قابلیت استفاده برای گروه‌های مختلف:113
4-12-3-8- اقتصادی بودن:113
4-12-3-9- استحکام سازه:113
4-12-3-10- دسترسی:114
4-13-گرایش های اجتماعی114
4-14-بررسی مصادیق کالاهای نظیر115
4-15-دسته بندی مبلمان117
4-16-الگوریتم رفتارهای مربوط به مبلمان مبلمان شهری117
4-17-خرده رفتارها:118
4-17-1- تحلیل رفتار کاربر119
4-18-معیار های گروه هدف120
4-19-جبرهای اقتصادی125
4-20-اولویت بندی بسته های فرهنگی127
4-21-انواع مبلمان شهری:128
4-22-گردش هزینه ها در بازار مصرف:129
4-23-محدوده پیشرفت فناوری131
فصل پنجم132
مواد و روشهای ساخت:132
5-1- بدنه و ساختار اصلی نشستنگاه:133
5-1-1- نیازهای موادی:133
5-1-2- بررسی و کاندید متریال هایی که قابلیت ساخت برای این محصول را دارا باشند:133
5-1-3- متریال هایی که قابلیت کار مارا دارند:133
5-2- بررسی 4متریال نهایی کاندیدشده:134
5-3- متریال منتخب: ترموو چوب (چوب در خت کاج،زبان گنجشک)135
5-3-1- ترمووود(ترمو چوب):135
5-3-1- 1-مشخصات متریال:136
5-3-1-2-روش ساخت:136
5-3-2- ویژگیها و خواص ورقهای آکریلیک (پلکسی گلاس)136
5-4- نشستنگاه:137
5-5-مکانیزم باز و بسته شدن نشستنگاه:138
5-6-زیست محیطی:139
5-7-اقتصادی:139
5-7-1-قیمت و هزینه های تمام شده نشستنگاه:139
5-7-2-قیمت و هزینه تمام شده طراحی محیطی:140
5-8- پیشنهادات:140
5-9-چک لیست141
5-10-عوامل موثر در طراحی مبلمان شهری141
5-11- نتیجه گیری142
فصل ششم149
ایده ها،ارزیابی وارائه طرح نهایی بر مبنای نتایج حاصله150
6-1-روند انجام پایان نامه151
6-1-1-ارائه ایده و طرح نوین آزاد و خلاقانه و لندسکپ151
6-1-2-محصول نهایی طراحی محصول152
6-1-2- محصول نهایی161
چکیده
در طراحی مبلمان شهری، باید ارسال پیام برای شهروندان با توجه به زبان و شیوه خصیصه های فرهنگی و هویت هر جامعه باشد، تا برای شهروندان قابل ملموس تر بوده و ارتباط بصری ایجاد کند و در طراحی مبلمان شهری تطابق بین فرم و عملکرد که مکمل هم می‌باشند، حائز اهمیت است و اینکه این طراحی چگونه و در چه مکان‌هایی، با توجه به هویت شهر و جامعه طراحی شوند، خود نگرشی مهم برای آیتم هایی است که ما در طراحی مبلمان شهری انتخاب می‌کنیم. در این راستا می‌توان به المان های درون شهر و پارک‌ها اشاره کرد که نقش موثری در القاء هویت شهری و تقویت حس مکان شهروندان داشته و باید طوری طراحی شوند که خوانایی آن‌ها از سوی شهروندان و هماهنگی طرح آن‌ها با وقایع و اتفاقات آن مکان سازگاری داشته باشند و این مستلزم آن است که به نقاطی از قبیل ایست ها و مکث ها، گذرها، آمد و شدهای جمعیتی توجه داشته باشیم تا تطابق بین فرم و عملکرد را در طراحی رعایت کرده باشیم، این مقاله سعی بر آن دارد تا به بررسی مبلمان شهری از حیطه منظر شهری و هویت شهری بپردازد چرا که فضاها و محیط‌های انسان ساخت خود نماد آینه‌ای است که هویت شهری را منعکس می‌کنند.
کلید واژه: منظر شهری- هویت شهری- ارتباط بصری- المان شهری
مقدمه
برای هر کدام از ما پیش آمده است که مجذوب محصولی شده و علاقه به آن پیدا کرده ایم،اما از خود پرسیده ایم که چه ویژگی ما را جذب آن نموده است؟این ویژگی ها هستند که می توانند در موقعیت و یا شکست یک طرح،موثر واقع شوند.وشناسایی این عوامل ها می تواند سر نوشت محصولی موفق را رغم بزنند.
علاوه بر فاکتور های اجتماعی ،اقتصادی ،بررسی روانشناسی کاربر نیز در بهبود روند مصرف محصول ،که احساس شادی و لذت ،را در مخاطب ایجاد میکند به دنبال داردو افزایش سطح دلپذیری از محصول و ترغیب به استفاده مجدد را دو چندان می کند.
انتخاب طراحی محیطی و مبلمان آن، ایجاد محیطی خلاق و پرونده برای مردمی است که در آن زندگی می کنند.چنین محیطی با گوناگونی بسیار،آزادی انتخاب به افراد می دهد و تا در آن فضا حضور پیدا کنند ،فضای شهر حداکثر ارتباط را با مردم و زیستگاه پیرامونشان بر قرار می سازد هدف ودلیل ازانتخاب مبلمان شهری ،استفاده بهینه از فضای خالی وتبدیل به یک محیط فرهنگی ،تفریحی،توریستی است.
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1- بیان مسئله تحقیق:
در رساله حاضر گروه هدف تمامی اقشار جامعه را در بر میگیرد. ، محدوده مورد نظر 6000متر پل زرجوب شناسایی شده که شهروندان آن خیابان را برای راه گریز ومیانبر از ترافیک استفاده میکنند.دراین محدوده هیچ امکانات رفاهی وتجهیزاتی موجود نمی باشد.و تنها امکانات در آن محدوده سرویس بهداشتی نماز خانه و اتاق نگهبان می باشد.

1-1-ورودی جنوب غربی 1-2-کنار گذر

1-3- 1- 4-سرویس بهداشتی ونمازخانه واتاق نگهبان
1-1-1-نظر سنجی در دیزاین بریف:
1.در طراحی نیمکت باید به قسمت های نشیمن گاه عرض آن توجه کرد.
2.در طراحی نیمکت به پشتی ودسته آن باید توجه کرد.
3.سرپناهی برای روز بارانی داشته باشد.
4.قابلیت جدا شدن داشته باشد.
5.سرگرمی هنگام تنهایی داشته باشد.
6.متریال آن متشکل از بافت نرم باشد.
7.در تابستان قابلیت داغ شدن نداشته باشد.
1-2- پیشینه تحقیق :
بر اساس تحقیقات انجام شده، مطالعات رفتاری بسیاری پیش از روانشناسی کابر-محصول وجود داشته است که در فصل مکاتب روانشناسی و رویکرد طراحی صنعتی توضیح داده شده است.می توان به طور حتم گفت قرن بیستم بستر پیشرفت موضوع مطالعات رفتاری وروانشناسی کاربر-محصول را فراهم آورده است.دهه 1920و1930 با افزایش تولیدات کالا های مصرفی و ظهور تبلیغات رادیویی و تلوزیونی تقاضا برای شناخت بهتر کاربران نیز روند رو به رشد داشت.( 23,4sue loroz-croney‚division)
در مکتب روانشناسی اسلام شناسی؛تحقیقات آبراهام مازلو و معرفی هرم نیاز ها در1943،در زمینه نشانه شناسی؛تئوری های مارشال مک لوهان مربوط به رسانه ها واینکه رسانه،پیام است، طرح نمودن مسئله دهکده جهانی واعتقاد به تقلیل فاصله ها به کمک تکنولوژی و رسانه ها،در زمینه روانشناسی رفتارگرایی نیز میتوان به پژوهشگرانی نظیر واتسون واسکینر اشاره کرد.اما تجربه کاربر و طراحی کاربر محور،اولین بار توسط دونالد نورمن مطرح شد.به موجب ایده جدید نورمن ،طراحی محصول باید سه سطح مختلف از پردازش شناختی واحساسی را در بر بگیرد یعنی سطوح غریزی،رفتاری وتفکری.
پژوهش انجام شده در زمینه بهبود محصول های مصرفی ،قدمی در جهت بهینه سازی روابط کاربر و محصول بوده است.وقصد این پروژه نیز این است با تحقیقات وپژوهش،نتیجه آن احساس شادی و لذت در حین استفاده را برای کاربر داراست وشوق و رضایتمندی آن را به دنبال دارد ایجادمی کند.
1)در تحقیقی تحت عنوان اهمیت طراحی صنعتی در مبلمان شهری با کارکرد فرهنگی، که در آن معیارهای طراحی وارگونومی(استانداردها)،بازار ،آنالیز، عناصر مبلمان شهری و اهمیت برخی عناصر مورد مطالعه قرار گرفته است.
2)در تحقیقی تحت عنوان مبلمان شهری مسائل وچالش ها،ظوابط ،ملاحظات و استانداردها در طراحی ،ساخت و مکانیابی ، هویت ،آنالیز محصول ،روش ست ،وندالیسم و ارزش های بصری شهر پرداخته .
3)در تحقیقی تحت عنوان مبلمان شهری ، مسایل و رویکردها و در زمینه های طراحی ، تولید ، انتخاب ، جانمایی ،مواد متریال نصب و نگهداری پرداخته است که در کتاب هابی (مبلمان شهری مسائل و چالش های)،(بنیان های طراحی در زیباسازی)،ومقالات متعدد مطالعه شده .
راهکارهای زیر به طور اجمال دست یافته است

الف)در زمینه طراحی :
طراحی ،ساخت ونصب مبلمان شهری کارآمد نیازمند توجه به نکات فنی ساخت واجرا ودانش علمی طراحی است از دیدگاه طراحان انتخاب وطراحی مناسب تجهیزات وامکانات شهری حفظ هویت مکان ونمود بیشتر آن را ممکن می سازد.طراحی مجموعه ای از عناصر شهری که پاسخگو به طیف وسیعی از نیازها باشد باید بر اساس تخمین تعداد مصرف کنندگان وبررسی شخصیت و رفتارو شناخت جایگاه اجتماعی شان صورت پذیرد.
ب)در زمینه تولید :
باید از نشر اجناس کپی شده داخلی و خارجی جلوگیری نمود .زیراهر شهر اقلیم ، فرهنگ و هویتی ویژه دارد .
ج) نصب و نگهداری :
1- طراحی مورد نیاز هر فضا باید برای ایجاد هماهنگی مبلمان با یکدیگر و با محیط انجام پذیرد .
باید ضوابط و نقشه های اجرایی تیپ برای زیرسازی و نصب اثاثه تهیه گردد .
باید واحدهایی اجرایی برای ترمیم و بازسازی مبلمان مستهلک و تخریب شده ایجاد شوند .
1-3-اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق و دلایل انتخاب آن :
جریان زندگی در شهر منحصر به سکونت ، کار و تفریح در خانه ، محل کار و مراکز تفریحی نیست و شهروندان بخش عمده ای از وقت خود را در حرکت در فضاهای شهری صرف می کنند که یکی از مشخصه های فضای شهری مناسب و مطلوب برخورداری از مبلمان شهری مناسب و متناسب با نوع آن فضا می باشد. بنابراین ضروری است که ما همانند منزل شخصی که با شورو وعلاقه نسبت به چیدمان وطراحی آن اقدام می کنیم در فضاهای شهری نیز به عنوان خانه دوم ، می بایست مبلمان و تجهیزات شهری با طراحی مناسب ، فضا رابه آرامش ، امنیت و احساس لذت سمعی و بصری را برای شهروندان به همراه آوریم .
1-4-اهمیت طراحی صنعتی در مبلمان شهری:
کیفیت فضا نه امری تصادفی بلکه نتیجه اقداماتی آگاهانه است.وظیفه طراحان جسمیت دادن به ارزش ها،امکانات ومحدودیت های جامعه وقلمرو عمومی،به مشابه نقطه اشتراک زندگی کلیه شهروندان است.طراحی صنعتی حرفه ای است که به طور مستقیم وتخصصی با مبلمان شهری گره خورده است.نقش طراح در مبلمان شهری نقشی کلیدی است.او میتواند علاوه بر آفرینش یک محیط یا محصول زیبا وکارکردی که از کارکرد های اولیه ی هر محصولی می باشد؛محیطی انسانی نیز خلق کند واحساس احترام وتملک را در افراد برانگیزد.به گونه ای دیگرطراح،تجهیزات عمومی را باید بگونه ای طراحی کند که به راحتی دیده شود وشبیه شئ دیگری نباشد،توهم و مشکل در استفاده ایجاد نکند وحس تعلق و مسولیت را بیافریند،یک طراح همواره در هر محصولی از جمله مبلمان شهری علاوه بر اعلام کارکرد ها وکیفیات اولیه ورفع نیازهای اولیه کاربران باید به نیاز های ثانویه ی آنان توجه داشته واین فاکتورها را به صورت ارزش های افزوده ی کیفی در محصول طراحی شده ی خود اعمال کند.
1-5-اهداف تحقیق :
• بررسی مطالعات رفتاری و روانشناسی بین کاربر و محصول و کشف راه های تعامل این دو.
• ارزیابی تغیرات موثر در بهینه سازی و اثر بخش کردن محصول.
• طراحی رابط های ساده وقابل درک.
• لذت بخش کردن روند استفاده از محصول.
• طراحی مبلمان شهری باکارکرد فرهنگی ،با رویکرد طراحی احساس گرا ، با در نظر گرفتن ارائه خدمات مناسب و کارا .
1-8- روش تحقیق:
در این مطالعه توصیفی- تحلیلی که به صورت مقطعی انجام گردید،و تعداد بالغ بر 80 نمونه مبلمان شهری ولندسکیپ که در فاز اول به روش احتمالی سیستماتیک وفاز دوم به روش غیر احتمالی سهمیه ای بدست آمد و مورد آنالیز قرار گرفت و روش ،پرسشگری و مصاحبه بوده است که با دوربین conon g 15 انجام پذیرفت .
روش تحقیق :توصیفی تحلیلی
متد: کتابخانه ای ومیدانی
جامعه و حجم نمونه تعداد 80 نمونه مبلمان شهری و لندسکیپ
1) مشاهده
دیدن در آن فضا ونبود هیچ گونه تجهیزاتی در آن مکان
2) تجربه
قدم زدن در آن مکان ،وخسته شدن،ورفع خستگی ،قرار گذاشتن در آن مکان
3) استدلال قیاسی (از کل به جزء رسیدن)
ماهیت کار مورد بررسی قرار گرفت ودر سدد برآمدن برای طراحی محیطی ومبلمان شهری و برای آن فضا
4) استدلال استقرایی )از جزء به کل رسیدن)
5) روش علمی (پژوهش انجام یافته از نوع «کاربردی » است )
روش علمی یک روش منظم است و دارای مراحلی به شرح زیر است :
1) احساس مشکل یا مسئله
2) تعیین و تعریف مشکل
3) تدوین فرضیه
4) بحث درباره نتایج و راه حل های پیشنهادی
5) آزمودن فرضیه
1-6-سوالات یا فرضیه های تحقیق :
صدور رفتار توسط عوامل مختلف شکل گرفته و کنترل می شود و هیجانات انسان ناشی از همین عوامل مشهود و پنهان هستند.بنابراین با ایجاد تغیراتی که منجر به هیجانات مثبت شوند می توان محصولی موفق خلق نمود.برای دستیابی به این فاکتورهای سازنده باید از در یچه مطالعه رفتار وروان انسان وارد عمل شد.
سوال پژوهشی:
چه رابطه ای بین مبلمان با شاخص های فرهنگی و بر انگیختن احساسات مخاطب و جود دارد؟
1-7- چهار چوب نظری تحقیق:
کالا به عنوان بسته ای از عوامل محرک، می تواند به راحتی رفتارهای انسان راتحت کنترل قرار دهد وبرلایه های مختلف تجارت فردی اثر گذارباشد. بنابراین برای اینکه محصولی موفق به بازار عرضه شود، علاوه بر فاکتور های تولیدی باید به جنبه انسانی ، رفتارها وروان او نیز توجه نمود تا با تمهیداتی ساده به سهولت باعث ترغیب استفاده از محصول شد.
1-9- قلمرو مکانی و تحقیق :
رودخانه زرجوب از خیابان شریعتی تا پل تختی ، این قسمت از رودخانه در شمال خیابان شریعتی ودر شرق خیابان تختی کلانشهر رشت واقع شده است. این خیابان شامل خیابان اصلی جوان، فلکه زرجوب که به خیابان شریعتی معروف است ، تا فلکه صیقلان می باشدقرار دارد.رودخانه زرجوب از بدو تولد شهر رشت به وجود آمده که از سال 1389 به علت ازدیاد ماشین وترافیک سنگین به خیابان تبدل شده است ساخت و سازهای بیشماری در مدت کوتاه داشته.
محدوده مورد مطالعه در پژوهش حاضر خیابان اصلی زرجوب شریعتی(پل تختی) تافلکه صیقلان می باشد که در عکس زیر به رنگ قرمز مشخص شده است.
تصویر1-1 : عکس هوایی جدید رشت– ماخذ: اینترنت(موتور جستجوگر گوگل- گوگل ایرتس)
1-10-روش و ابزار گردآوری اطلاعات :
اطلاعات مورد استفاده در این پژوهش ، ترکیبی از اطلاعات اولیه و ثانویه می باشد .اطلاعات یا داده های اولیه از طریق عملیات میدانی و برآورد پرسشنامه ای جمع آوری شده است و داده های ثانویه از طریق آمارهای اداری ، نقشه ها و عکس های ماهواره ای یا منابعی که توسط موسسات جمع آوری شده است ، به دست آمده است .به طور کلی اطلاعات در این پژوهش از طریق 4 روش استفاده ازاسناد و مدارک ( کتابخانه ای ) ، مشاهده عینی ، تکنیک پرسشنامه ای (حضوری ) و مصاحبه جمع آوری شده است . در واقع در این پژوهش از ترکیبی از این فنون استفاده شده است تا امکان بهره مندی از همه مزایای آن ها وجود داشته باشد و در خاتمه از ابزار گرد آوری اطلاعات در این پژوهش می توان به ، دوربین عکاسی ، کامپیوتر ، پرسشنامه ، ضبط صوت و … اشاره کرد.
1-11-روش تجزیه وتحلیل اطلاعات:
تجزیه وتحلیل اطلاعات بر مبنای فاکتورهایSETجهت دستیابی به شکاف فرصت محصول یا POGصورت گرفته است.
فصل دوم
مکاتب روانشناسی و رویکرد های طراحی صنعتی
2-1- مکاتب روانشناسی :
وقتی از مکاتب روانشناسی صحبت می شود،منظور الگو های فکری خاصی است که رفتار آدمی را با مفهوم و برداشت خاصی در نظر می گیرند.(گنجی ،1392،9) در این فصل به مکاتب مهم روانشناسی اشاره شده و توضیحی مختصر در رابطه با هر کدام ارائه شده است.در این میان رفتار گرایی از اهمیت خاصی برخوردار است،زیرا در جهت رسیدن به مقصود نهایی می تواند موثر واقع شود.بدین معنی که قابلیت استخراج داده های ملموس وعینی برای خلق محصول آرمانی ومورد علاقه کاربر که در عین رفع نیازهای آگاه و نا خود آگاه،پروسه لذت بخش مصرف را برای او فراهم آورد.رویکرد مربوط در طراحی صنعتی نیز طراحی کاربر محور است.
2-1-1-ساخت گرایی :
این مکتب ،که ویلهلم وونت آلمانی آن را پایه ریزی کرد است،سعی میکند شعوریا آگاهی را با تجزیه آن به عناصر بسیار ساده فرد تحقیق می کند تا روان او را بشناسد.ارزش مکتب ساخت گرایی در این است که از فلسفه جدا شد،سعی کرد آگاهی را وارد آزمایشگاه کند،عناصر مختلف آن را مورد مطالعه قرار دهد،آن را اندازه بگیرد و بدین وسیله روانشناسی علمی را پایه ریزی کند.در این مکتب برای شناسایی عناصر تشکیل دهنده آگاهی، از روش درون نگری استفاده می شد.
2-1-2-کنش گرایی:
ادوار تیچنر، یکی از شاگردان وونت، به آمریکا مهاجرت می کند و مکتب ساخت گرایی را با خود به همراه می برد.کارهای تیچز ویلیام جیمز را تحت تاثیر قرار می دهد.ویلیام جیمز به آلمان می رود و در حلقه شاگردان وونت قرار می گیرد.او،پس از بازگشت به آمریکا،مکتب کنش گرایی را پی می ریزد.این مکتب سعی می کند عملکردهای هوشیاری را مورد مطالعه قرار دهد نه عناصر تشکیل دهنده آن را.به نظر جیمز ،روان شناسی علم طبیعی است و باید به طور علمی مورد مطالعه قرار گیرد.از دیگر رهبران این مکتب،می توان جان دیویی را نام برد.به نظر او،باید به ذهن به عنوان یک ابزار نگاه کرد.مکتب کنش گرایی،فعالیت های خود را بر تجربه آگاه، سازگاری وعملکرد روان در سازگاری فرد با محیط خود تمر کز می کند.1
2-1-3-زیست گرایی:
این مکتب رفتاررا با مظالعه اندام ها،سلول های عصبی و توارث تبیین می کند.در واقع، زیست شناسان ،پزشکان و روان پزشکان و روان پزشکان معتدند که رفتار،اساس عضوی دارد و می تواند دردستگاه عصبی مرکزی یا در برخی نورون ها به وجود آید. رفتار قابل پیش بینی است و می تواند موضوع یک تشخیص نسبتاً درست باشد.این الگوی فکری احتمالاً خیلی قدمت دارد و در عین حال تازه ومفید است.سه مکتب آخری یعنی شناخت گرایی ،اجتماعی و زیست گرایی به مکاتب پویا یا دینامیک شهرت دارند.
2-1-4-روان کاوی:
هر چند افراد دیگری در بوجود آمدن مکتب روان کاوی نقش داشته اند،فروید پدر این مکتب به حساب می آید.فروید و سایر هم مکتب های او تلاش کرده اند تا رشد انسان را بر اساس رویداد هایی که در دوران کودکی برای او اتفاق افتاده است تحلیل کنند.طبق این مکتب ،انسان به طور تصادفی و ارادی عمل نمی کند.بنابراین،هر رفتاری که از انسان سر میزند جبری است.فروید ،برای دسترسی به نا آگاه انسان،ابتدا روش هیپنوتیسم را پیش می گیرد،بعد به تداعی آزاد و تعبیر خواب روی می آورد.در این روش ،درمانگر،به بیمار کمک میکند تا به اعماق ذهن خود پی ببرد و علت رفتار های خود را بداند.2
2-1-5- انسان گرایی:
این مکتب ،بر خلاف روان کاوی،قبول ندارد که رفتار انسانبه طور جبری ،بدون اراده او و از طریق نیروهای نا هشیار،یعنی امیال و آرزو ها سرکوب شده دوران کودکی،هدایت می شود.بر اساس این مکتب،انسان می تواند بر سرنوشت خود اثر بگذارد یا حتی آن را کنترل کند.چون انسان آزاد است،پس می تواند زندگی ،خوشبختی و بدبختی خود را به طور آزاد وبا اراده خود تعیین کند.طبق دیدگاه انسان گرایی،عمده ترین عاملی که فرد را به حرکت وا می دارد نگرشی است که او به خود ودنیای اطراف خود دارد.انسان گرایان هر نوع جبر گرایی در محیط های بیمارستانی،کارگری و کارمندی وارد شده و در روابط انسانی و بازده اثر عمیقی گذاشته است.پیشوران این مکتب ،کارل راجرز و آبراهام مازلو هستند.
2-1-6-شناخت گرایی:
این مکتب انسان را به صورت ماشین یا موجودی که به طور جبری تحت استیلای رویداد های درونی یا بیرونی است،در نظر نمی گیرد.ژان پیاژه این شیوه را برای مطالعه رشد شناخت انسان ارائه کرده است.شناخت گرایی که در سال های 1970 به وجود آمده، انسان را یک تحلیل گر شناخت در نظر می گیرد.رفتارگرایی نیز به مطالعه فرایند های شناختی و یادگیری شناختی علاقه مند است،بدین صورت که توانایی تحلیل وتفکر فرد در محیط را مورد بررسی قرار می دهد،اما فرق عمده شناخت گرایی با رفتار گرایی این است که شناخت گرایی روی فرایند های شناختی انگشت می گذارد و آنها را زیر بنای رفتار می داند،در صورتی که رفتار گرایی روی اثر محرک های محیط در رفتار تاکید دارد.
بنابراین، می توان گفت که رفتار هر فرد به برداشت او از محیط وحتی از خود وابسته است. امروزه مکتب شناخت گرایی یکی از مکتب های مهم روان شناسی به شمار می آید.این مکتب ،مطالعه فرایندهای شناختی ،مثل زبان،یادگیری ،حافظه، حل مساله در انسان ، وهمچنین کاربرد این فرایند ها در کامپیوتر را در بر می گیرد.
2-1-7-اجتماع و فرهنگ گرایی:
برخی جنبه های الگو های فکری اجتماع وفرهنگ گرایی در اصل به روانشناسی تعلق ندارد،بلکه به سایر رشته های جامعه شناسی،تعلیم وتربیت و روان پزشکی فعالیت دارند.این الگو های فکری تلاش می کنند تا رفتار را به صورت یک فرایند اجتماعی وابسته به رشد فرد تبیین کنند.به عقیده طرفداران این مکتب،انسان نمی تواند منزوی،غیر اجتماعی یا جدا از فرهنگ خود باشد.در واقع تحلیل روابط اجتماعی بین افراد و تاثیر انگیزش ها وگاهی برچسب های افراطی ،همه در این دیدگاه ها اهمیت پیدا می کند.الگوهای فکری اجتماع و فرهنگ گرایی خیلی تازه است،ونهضت های جدیدی ،از جمله روانشناسی مردم شناسی و طرفداری از موجب شده است.

2-1-8-گشتالت گرایی:
گفته شد که ساخت گرایی،عناصر تشکیل دهنده ذهن را مطالعه می کند و کنش گرایی به مشاهده عملکرد ذهن می پردازد وآن را در رابطه با محیط تحلیل می کند.گشتالت گرایی یا روان شناسی کل گرا در خلاف جهت آن دو حرکت می کند.از دیدگاه مکتب گشتالت،روان یا ذهن انسان قابل تجزیه نیست .ذهن باید به صورت یک کل در نظر گرفته شود،زیرا کل،همیشه چیزی اضافه بر اجزای تشکیل دهنده خود دارد.تغییر در یک قسمت از کل می تواند روند واقعیت را به طور کلی تغییر دهد.گشتالت گرایان نیز،مثل محققان قبلی،ادراک و بافت آن وهمچنین حل مساله و مفهوم بینش را مورد مطالعه قرار می دهند.این مکتب را کلهر ،کافکا ورتهایمر آلمانی پایه ریزی کرده اند.امروزه مکتب های ساخت گرایی و کنش گرایی ،جزء مکتب های روانشناسی جدید به حساب دنمی آیند اما مکتب گشتالت گرایی هنوز به قوت خود باقی است.(همان منبع،12-9)
پدیده فانی (حرکت ظاهری بصری)را در نظر بگیرد،حرکت زمانی مشاهده می شود که در واقع عاملی برای حرکت واقعی وجود ندارد.چنین اختلافاتی معتقدین مکتب گشتالت را بر آن داشته است که اظهار دارند،هیات کلی از جمع بخش های خودش تفاوت دارد،(لوبن 1939)
پژوهشگران مکتب گشتالت بیش از دیگر مکاتب به شرایط محیطی توجه دارند،کافکا(1935)از بنیان گذاران این مکتب،محیط را به دو نوع جغرافیایی و رفتاری تفکیک می کند.محیط جغرافیایی به معنی محیطی که به طور عینی وجود دارد ومحیط رفتاری بدان گونه که به وسیله فرد تجربه می شود به کار می رود.یک نفر ممکن است از یک محیط جغرافیایی در دو مقطع زمانی دو نوع ادراک وتجربه متفاوت بیابد.به طور مثال مسافرت برای گردش و تفریح ویا برای معالجه شرایط مختلفی را فراهم می آورند که در این میان در مواجهه با عوامل مختلف نوع برخورد ها متفاوت می باشد.
ایتلسون (1974)دو مکتب رفتار گرایی وگشتالت را تز آنتی تز همدیگر می نامد.یکی از مهم ترین اختلاف های این دو مکتب این است که، طرف داران مکتب گشتالت معتقدند پدیده ها و رویداد های مرکب،همچنین رفتار را نمی توان به اجزای ساده تجزیه کرد زیرا ترکیب وهیئت هر پدیده مرکب (گشتالت آن)متفاوت از اجزای آن است،پس رفتار وفرایند های پایه روانی از قبیل ادراک،شناخت،احساس تفکر را نیز نمی توان به اجزای تشکیل دهنده آنها مانند پیوند ها تجزیه کرد.
((3www.ravanpouyeshi.blogfa.com
2-1-9-رفتارگرایی:
رفتار گرایی معتقد است که فرد در برابر محیط خود واکنش نشان می دهد ونه اینکه،به گفته روان کاوان ،از درون برانگیخته شود یا به گفته انسان گرایان ،بر اساس اراده واختیار خود عمل کند.پاولف ،واتسون واسکینر رفتار را پاسخ به یک محرک در نظر می گیرند.رفتار گرایان می خواهند ذهنیت را از مشاهده علمی رفتار حذف کنند.آنها تغییرات محیط وپاسخ ارگانیزم را در نظر می گیرند.در دورن این مکتب ،نقطه نظرهای زیادی وجود دارد.مثلا،در شرطی شدن کلاسیک ،روی بازتاب ودر شرطی شدن عامل ،روی تقویت تاکید می شود.رفتارگرایان تندرو انسان را به صورت یک ماشین در نظر می گیرند که تحت استیلای دنیای بیرون است.وآنها هستند که روانشناسی را،به صورتی که امروزه میشناسیم برای ما تعریف کرده اند.روانشناسی امروزی نیز یعنی مطالعه عینی رفتار.
اصل اولیه رفتارگرایی چنانکه در نوشته های جان واتسون و بی،اف،اسکینر و سایر پیروان این مکتب آمده است؛بدین صورت می باشد که روانشناسی باید در اصل به رفتارهای قابل مشاهده از انسان وحیوان بپردازد نه وقایعی که در ذهن آنها به وقوع می پیوندد ومعتقد است که رفتارهای این چنینی نیز از نظر علمی وبدون مراجعه به وقایع فیزیو لوژیکی داخلی و یا ساختارهای فرضی مانند افکار و عقاید قابل تشریح هستند.
از مهمترین افراد تاثیر گذار در این مکتب می توان به جان واستون که در روش درون نگری را رد کرده و به دنبال روش های دقیق تر وتجربی برای دستیابی به فرضیاتش بود،ایوان پاولوف که با وجود اینکه اعتقاد چندانی به رفتارگرایی نداشت شرطی سازی کلاسیک را مورد بررسی قرار دارد،وبی اف،اسنیکر که پژوهش هایش را در زمینه عامل شرطی سازی توسعه داد،اشاره کرد.
2-1-10-نظریه پردازان رفتارگرا
1- جی.بی.واتسون
نظریه رفتار گرایی روانشناختی در سال 1913 توسط جی .بی.واتسون در واکنش به درون نگری در حیطه روانشناسی مطرح شد،درون نگری مشاهده و بررسی مستقیم و بی واسطه حالات وفرایند های روانشناختی است،بر مبنای درون نگری مطالعه روانشناسی مبتنی بر داده های خصوصی است که از طریق درون نگری حاصل می شود این داده های خصوصی عبارتند از مقوله هایی مانند توجه ، تصمیم ، حافظه ، انگیزه ومانند آن، مخالفان درون نگری به جهت خصوصی بودن ویژگی آزمون پذیری همگانی را ندارد،از این رو نمی توان آنها را در دانش روانشناسی که شاخه ای از علوم تجربی است به کار گرفت ،اشکال دوم آنها ابتناء داده های درون نگری ، دانش روانشناسی را منحصر به انسان می کند و در این صورت نمی توان ازروانشناسی حیوانات سخن گفت زیرا راهی برای تجربه آنچه در درون حیوانات می گذرد وجود ندارد. واتسون در پاسخ به این دو اشکال ،بر آن شد که دانش روانشناسی را نه بر داده های وجدانی که بر داده های رفتاری مبتنی سازد.او معتقد بود که اگر قرار باشند،هیچکس نمی تواند حالات نفسانی هیچ فرد دیگری را مشاهده کند،امااما رفتار بیرونی هر فرد قابل مشاهده همگانی است.واستون بر این باور بود که بهترین تبیین برای رفتارهای انسانی بهره گیری از مفاهیم محرک- پاسخ ((S-R وبه بیان دیگر یافتن قوانینی است که درونداد حسی(محرک های مشاهده پذیر)را به برونداد رفتاری (پاسخ های مشاهده پذیر) ربط می دهند.این روانشناسی را روانشناسی جعبه سیاه و گاه روانشناسی S-R نیز می نامند.(اتکینسون ودیگران، 1369،35-23)
روانشناسی رفتارگرا خود به دو شاخه تقسیم می شد.رفتار گرایی روش شناختی و رفتار گرایی علمی (رادیکال)،رفتار گرایی روش شناختی ضمن پذیرش حالات نفسانی رونشناسی علمی را،دانشی مبتنی بر داده های رفتاری نه وجدانی می داند.رفتار گرایی علمی (رادیکال)ضمن پذیرش اینکه روانشناسی مبتنی بر داده های رفتاری است به نفی وجود حالات نفسانی می پردازد،از حامیان رفتارگرایی علمی را می توان روانشناسانی مانند بی،اف ،اسکینر ،ایوان پاولف وکلارک هال نام برد.
2-فردریک اسکینر
اسکینر بر این عقیده بود که دانشمن باید از داده های تجربی شروع کند تا به تعمیم های استقرار یا به وضع قوانین برسد ، پس در مراحل بعدی می تواند یک تئوری علمی که قوانین را در بر بگیرد وضع کند.
از دیدگاه اسنیکر انسان ها دستگاه های پیچیده ای هستند که به شیوه قانون مند رفتار می کنند ،به نظر او هر کس تقویت کننده ها را کنترل کند،قدرت کنترل کردن رفتار را خواهد داشت.اسکینر در رمان والدون دو ،جامعه ای که بر اساس علوم رفتاری بنیان گذاری شده است ،آرمان شهر وآزاد ترین جای روی زمین می داند.او در آنجا آرزو دارد علم رفتار به نیرومندی علم اتم برسد،اسکینر شخصیت را به عنوان عاملی که رفتار را بر می انگیزد نمی پذیرد او این دیدگاه را بر این باور می داند که هستی را وابسته به ارواح بدانیم،از دید اسکینر مطالعه شخصیت شامل بررسی نظام دار و بسیار دقیق تاریخچه یادگیری و موقعیت زندگی فرد است ،او به منحصر به فرد بودن افراد باور دارد و آن را نتیجه منحصر به فرد بودن پیام های رفتاری و موقعیت های زندگی هر فرد می داند.
رفتار ارگانیسم بر محیط عمل می کند ومحیط نیز با در دست داشتن تقویت با آن تاثیر می گذارد.
رفتارهایی که نتیجه دارند،شکل گرفته وتداوم می یابند.آنهایی که به نتیجه خاصی نمی رسند مسکوت مانده و خاموش می شوند.با این فرض رفتار ذر جهت خاص شکل می گیرد،خاموش می شود ،تغییر وتعدیل می یابد ویا با رفتار دیگری جایگزین می گردد.رفتارهای ساده یا پیچیده بر اساس مفاهیم عینی ومشهود تبیین می شوند وتفاوتی ندارد که رفتار عینی ،ذهنی ،اجتماعی،تصوری و… باشد.
بنابر نظریات اسکینر رفتار ها در سطح اول پاسخی هستند که به یک محرک خاص داده می شوند ویا توسط آنها فراخوانده می شوند،آنها نا آموخته ،خودکار و ارادی هستند.
رفتار ها در سطح بالاتر رفتارهای پاسخگر هستند وبر اساس شرطی سازی کلاسیک رخ می دهند؛در اینجا محرک شرطی جایگزین محرک های غیر شرطی می شود.این رفتارها در نتیجه تقویت شکل می گیرند و تداوم میابند(تقویت ها می توانند مثبت مثل غذا ویا منفی مثل شوک باشند)،در سطح آخر رفتارهای کنشگر قرار دارند که ارادی هستند وماهیت آنها توسط تقویتی تعیین می شود که در ادامه رفتار می آید.
به نظر اسکینر چند مفهوم اصلی در تشکیل رفتاری خاص ، وجود دارند که مهمترین آنها عبارتند از:
الف –تقویت کننده ها
تقویت کننده اولیه:تقویت کننده ای است که ذاتاً تقویت کننده های اولیه هستند.
-تقویت کننده های ثانویه یا شرطی:محرکی است که به دلیل همراهی با یک تقویت کننده اولیه ارزش قویت کنندگی میا بد.پول وتحسین از شایع ترین تقویت کننده های شرطی هستند.
ب-تقویت ها
-تقویت مثبت:نوعی تقویت که در آن از طریق ارائه یک محرک خوشایند احتمال تکرار پاسخ افزایش می یابد.
-تقویت منفی :نوعی تقویت که در آن از طریق حذف یک محرک خوشایند و آزار دهنده احتمال تکرار پاسخ افزایش می یابد.(غلامی،1390،گرد آوری دانشنامه روانشناسی وعلوم تربیتی)
2-2-تعریف رفتار:
رفتار پاسخی است که ارگانیسم به محرک بیرونی می دهد به بیان دیگر رفتار واکنشی ست که دربرابر یک عمل یا واکنش بیرونی از موجود زنده سر می زند.این رفتار در انسان پیچیده تر از سایر موجودات است.دلیل این پیچیدگی فرایند های ذهنی گسترده وتو درتوی انسان است که روی هم رفته موضوع دانش روانشناسی را تشکیل می دهد.(اتکیسون و دیگران،1369)
2-2-1-ماهیت رفتار:
تردیدی نیست در مطالعه رفتار باید توجه کامل به محرک و پاسخ مبذول داشت که درزیر بشرح آنها می پردازیم:
الف-محرک
محرک عبارت است از یک عامل محیطی که روی ارگانیسم موجود اثر می گذازد ودر آن تغییراتی ایجاد می کند.این عامل بصورت انرژی بوده وایجاد فعل وانفعالاتی در موجود می نماید که در نتیجه آن،پاسخ ظاهر می گردد.محرک ها انواع مختلف دارند.گاه صوتی،گاه بصری وبرخی اوقات نیز نیز جنبه لامسه به خود می گیرند.محرک هایی که از خارج بر موجود وارد می آیند،محرک های خارجی یا بیرونی وآنهایی را که از درون سبب بروز تغییرات می گردند؛محرک های داخلی یا درونی می خوانند.
ب-پاسخ
تغییراتی که در محرک در ارگانیسم موجود بوجود می آورد بطور کلی پاسخ نامیده می شود.همانطور که در مورد محرک گفته شد،زمانی که پاسخ ظاهر می شود،به آن رفتار گفته می شود واگر در مقابل محرک هیچ پاسخی مشاهده نشد،بنابر این پاسخ درونی مد نظر است که معمولا منشاء بسیاری از بیماری های روحی است.موجود زنده در برابر محرک ها پاسخ های وسیع و متنوع می دهد به طوری که مطالعه جمیع آنها در یک لحظه خاص امکان پذیر نمی باشد.مثلا زمانی که مشغول مطالعه این سطور هستید ممکن است برای راحتی بیشتر در صندلی خود جابه جا شده تحت تاثیر اصوات ناراحت کننده اطلاق قرار گرفته ویا محتاج ترک مطالعه برای نوشیدن آب شوید.بنابر این به علت پیپیدگی رفتار ،روانشناس مانند سایر محققین علوم دیگر برای مطالعه دقیق تر،یکی از این عوامل را انتخاب می کند و بر آن است تا پاسخ ها را از داده های کیفی به صورت کمی در آورده هر یک را مورد مطالعه قرار دهد.
روابط محرک وپاسخ در مطالعه رفتار اهمیت خاصی دارند .گاه نیز پاسخی سبب ایجاد پاسخ دیگر می شود که در این حالت روابط پاسخ وپاسخ اهمیت می یابد.معمولا در این روابط ارگانیسم را بین محرک و پاسخ ،یا دو پاسخ قرار می دهند.
2-2-2-متغیر های مستقل و وابسته در رفتار:
چنانچه محرکی شدت یا ضعف یافته کم یا زیاد شود،آنرا متغیر مستقل می نامند.در برابر این کیفیت،پاسخ نیز یا کم خواهد شد که در چنین وضعیتی به آن متغییر وابسته گویند.بهترین مثال،برای نشان دادن اثر متغییر مستقل روی ارگانیزم وظاهرشدن متغییر وابسته؛ زمانی است که در کنار پنجره ای مشرف بر جاده ای قرار گیریم و صدای تدریجی بارکش پر قدرتی را بشنویم،صدای تدریجی کامیون بصورت متغییر مستقل می باشد،زیرا هر قدر فاصله آن از ما کمتر می شود،بر شدت صوت افزوده خواهد شد ،بطوریکه تدریجاً برای رفع ناهنجاری یا به بستن پنجره اقدام نموده و یا از آن دور می شویم.پاسخ ما ،که آن نیز تدریجاًآشکار می گردد،متغیر وابسته می باشد.مثال دیگر چنین است که؛اگر بتدریج نور چراغ سقف اطاق را کم کنیم(کاهش نور چراغ متغییرمستقل است)،برای بهتر خواندن صفحه کتاب را،به چشمان خود نزدیکتر خواهیم نمود.(نزدیک نمودن صفحه کتاب به چشمان،متغییر وابسته می باشد)در آزمایشگاه ،به منظور سنجش دقیق رفتار،محرک را بنا بر مقتضیات آزمایش ،کم یا زیاد می نمایند و بدین ترتیب پاسخ متغییر وابسته نیز قابل اندازه گیری می شود.
2-2-3-عوامل موثر بر ادراک
ادراک پدیده های محیط، همیشه عین واقعیت نیست.عواملی که ادراک را تحت تاثیر قرار می دهند عبارتند از:
الف-حساسیت اندام حسی
بدیهی است انسانها از نظر بینایی،شنوایی،بویایی وسایر حواس یکسان نیستند.
بنابراین از نظر ادراک نیز یکسان نخواهند بود.برای اینکه ادراک دقیقتر باشد،باید ابزاری که علم در اختیار می گذارد در رفع آن کوشید.مثلا عینک،برای اصلاح نقایص بینایی،سمعک برای اصلاح سنگینی گوش و غیره.
ب-محرومیت حسی
اگر کسی برای مدتی از احساس محرک ها محروم شود یا میزان تحریک های محیط به حداقل برسد به محرومیت حسی گرفتار خواهد شد.مثلا اگر چشمهای او به مدت طولانی بسته شود یا در جایی زندگی کند که برای مدتی هیچ صدایی نشنود، به محرومیت بینایی و شنوایی دچار خواهد شد.
ج- سایق های فیزیولوژیک
سایق یعنی سوق دهنده،عواملی که فرد را در جهتی سوق می دهد.سایق های فیزیولوژیک عبارتند از گرسنگی،تشنگی و جنسی که ادراک را تحت تاثیر قرار می دهند.مثلا آدم گرسنه مغازه های اغذیه فروشی را زودتر میبیند،آدم تشنه سراب را برکه آب تصور میکند،پسر یا دختر مجرد خیلی زود متوجه جنس مخالف میشود.
د-توجه یا دقت
توجه یا دقت یعنی متحد المرکز کردن تواناییها،وقتی تصمیم میگیریم از پدیده های مختلف چشم بپوشیم ودر میان آنها فقط یکی را در نظر بگیریم،اصطلاحا می گوییم که به آن توجه یا دقت میکنیم.کدام عوامل یا چه عاملی موجب می شود تا ما از بین محرک های مختلف یکی را،به اختیار یا بدون اختیار،بر بقیه ترجیح می دهیم و دقت خود را روی آن متمرکز می کنیم؟باید گفت که علت این توجه در خود محرک یا در درون ماست.بنابراین عامل دقت می توانند بیرونی یا درونی باشند.از عوامل بیرونی می توان اندازه،شدت،حرکت،تضاد،تکرار، تغییر و استمرار را نام برد.از عوامل درونی میتوان به نیاز جسمی،ذهنی، آموخته های پیشین و رغبتها اشاره کرد.
2-3-تعریف هیجان
یعنی واکنش های کلی و کوتاه ارگانیسم به یک موقعیت غیر منتظره، همراه با یک حالت عاطفی خوشایند یا ناخوشایند.هیجان ترجمه لغت انگلیسی ایموشن است.از نظر ریشه لغت ،ایموشن یعنی عاملی کهارگانیسم را به حرکت در می آورد.مثلا ، خشم عاملی است که فرد را از خود بی خود می کند؛شادی،غم ،ترس ونگرانی نیز می توانند نمونه های خوبی از هیجان باشند.
درست است که خشم،ترس،اندوه،تنفر،شگفتی ، حسادت،غبطه وشرمندگی ،همه جزء هیجان هابه حساب می آیند،تعریف کردن همه این حالات کار بسیار دشواری است.این حالت ها بخش های مهم زندگی عاطفی را تشکیل می دهند،زیرا در موقعیت های ذهنی مهم تجلی می کنند.ویژگی حالت های هیجانی این است که اختلال های روانی و فیزیولوژیک به همراه می آورند.بخش ظاهری این اختلال ها جلوه هیجان نامیده می شود.
2-3-1- ماهیت هیجان
در روان شناسی هیجان ها جایگاه بسیار حساس وبنیادی دارند،زیرا رابطه آنها با نیاز ها و انگیزش ها بسیار نزدیک است ومی توانند سلامت انسان را تضمین کنند.مثلا ترس موجب می شود که انسان خود را از خطر محفوظ بدارد و خشم موجب می شود که به دشمن حمله کند.
محققان مخصوصاً جلوه های فیزیولوژیک هیجان ها(تغییرات ضربان قلب و تنفس،خشک شدن دهان،عرق کردن وغیره) اثر آنها روی عملکردهای ذهن (افزایش تلقین پذیری،کاهش کنترل ارادی)و رفتار های ناشی از هیجان ها (گریه ،خنده ها،فرار کردن ها،پنهان شدن ها و غیره) را مطالعه کرده اند.این مطالعات نشان داده است که در ظهور و تکوین جلوه های هیجان،فرهنگ سهم بسزایی دارد.مثلا در چین ،وقتی انسانها خشمگین می شوند چشمهای خود را گرد می کنند.با این همه شرایط تولید هیجان وپایه های روانی –فزیولوژیک آن هنوز به خوبی مشخص نشده است.
هیجان نه تنها به ماهیت عامل هیجان زا بلکه به خود فرد،حالت فعلی جسمی و ذهنی، شخصیت،تاریخچه زندگی شخصی و تجربه های قبلی او نیز وابسته است.درست است که برخی شرایط استثنایی،هیجان های گروهی به وجود می آید و برای اکثریت مردم معنای یکسانی پیدا میکند.(مانند ترس ناگهانی از زمین لرزه یا مبمباران شهر از طرف دشمن)،اصولاً هیجان یک احساس فردی است.یعنی ممکن است یک موقعیت معین فردی را کاملاً خشمگین کند یا بترساند اما در مورد دیگری هیچ واکنشی به وجود نیاورد.
به طور کلی هیجان طمانی به وجود می آید که فرد غافلگیر شود یا موقیت از تحمل او فراتر رود.
هیجان در واقع بیانگر عدم سازگاری فرد با موقعیت و تلاش ارگانیسم برای برقراری تعادل و حفظ موجودیت ارگانیسم است.(همان منابع202-201)
2-3-3-انواع هیجان
به طور کلی انسانها در طول زندگی انواع هیجان را تجربه می کنند همان طور که قبلا گفته شد،هیجان ها می توانند لذت بخش،خوشاین و تقویت کننده باشند،به طوری که فرد برای رسیدن به آن هیجان خاص حتی تلاش کند و یا از نوع ناخوشایند وآزار نده بوده که تلاش فرد در جهت اجتناب از آنها باشد.به این ترتیب هیجانات از لحاظ میزان خوشایندی یا ناخوشایندی به دو دسته تقسیم می شوند:هیجانات مثبت ومنفی.در زیر از هیجانات مختلف نام برده شده است که هر کدام نمود های درونی وبیرونی مختلفی دارندکه توضیحات آنها در این مقوله نمیگ گنجد:
الف-هیجان های اصلی
ترس ، خشم ، اندوه ، تنفر ، شادی ، تعجب
ب- هیجان های مرکب
غرور،کنجکاوی، تسلط ، تاسف ، جسارت ، شرم ، حسد،عشق ، نا امیدی ، کینه وغیره.(دانشنامه رشد، انواع هیجان)4
2-4- احساس:
رابطه ارگانیسم با محیط ،به عملکرد اندامهای گیرنده و پاسخ دهنده او وابسته است.در انواع ابتدائی حیوانات،این عملکرد تنها در اختیار یک سلول است،بدین ترتیب است که حیوان به همه محرک ها پاسخ می دهد.در حیوانات سطوح بالا ،سه نوع اندام اختصاصی کاملاً متمایز وجود دارد: گیرنده ها،پاسخ دهنده ها و اندام های رابط بین گیرنده وپاسخ دهنده ها.
اندام های پاسخ دهنده ،آنهایی هستند که در مقابل محرک واکنش نشان می دهد. این واکنش معمولاً به صورت ترشح غدد یا انقاض عضله نمایان می شود،بنابراین ،می توان گفت که ترشح غدد وانقباض عضله ،پاسخ ارگانیسم به محرک است.
اندام های رابط،در واقع ،دستگاه عصبی مرکزی است که از نخاع ،بصل النخاع ،مخچه ومخ تشکیل می شود.
احساس ،یعنی اخذ تحریک های محیطی از طریق اندام های گیرنده و انتقال آنها به مراکزی که برای دریافت آنها اختصاص دارند،ادراک ،یعنی تعبیر وتفسیر احساس،بنابراین ،می توان گفت که احساس ،یک فرایند زیستی و واکنش اندام گیرنده به تحریک های محیطی است.محرک هایی که تحریک ایجاد می کنند عبارتند ازمکانیکی،شیمیای،الکتریکی ،حرارتی ونوری محرک ها انرژی دارند و این انرژی باید در حدی باشد که بتواند گیرنده حسی را تحریک کند،برخی از اشکال انرژی هیچ تحریکی به وجود نمی آورند،مثل اشعه ایکس و اصوات مافوق شیمیایی،گیرنده ها در گرفتن محرک ها تخصص دارند،بدین معنا که گوش محرک های مکانیکی،زبان محرک شیمیایی،پوست محرک های حرارتی،چشم محرک های نوری را دریافت می کند.
گفتیم که تحریک اندام گیرنده پیام ایجاد می کند و این پیام را راه های عصبی و مراکز عصبی منتقل می کنند،بنابر این ورود پیام های عصبی به مراکز عصبی را احساس می نامیم،به این ترتیب احساس با دخالت چهار عامل به وجود می آید:1-محرک،2-گیرنده حسی3-عصب آورنده،4-مراکز عصبی انتقال پیام عصبی با سرعت 1 تا120 متر در ثانیه صورت می گیرد و تابع قوانین خاصی است.این قوانین،که تا حدی واکنش نورون (سلول عصبی)در برابر محرک ها را نشان می دهند،عبارتند از:قانون همه یا هیچ،قانون مقاومت مطلق و قانون مقاومت نسبی.(گنجی ،147،149،1392)
2-5-رویکرد طراحی حسی:
هنگام خلق یک محصول برای یک طراح عوامل متعددی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرند.این عوامل شامل ؛انتخاب مواد و روش های تولید،روشی که میزان فروش محصول را افزایش می دهد،هزینه ثابت ومتغییر،چگونگی استفاده آسان از یک محصول ،امکان درک صحیح از آن و غیره،در این میان چیزی که اکثر مردم از آن مطلع نیستند،این است که اجزای حسی قدرتمندی نیز برای اینکه یک محصول چگونه طراحی و مصرف شود،وجود دارند که در موفقیت محصول تاثیر گذار هستند.
دونالد نورمن از فعالان برجسته و معروف رویکرد حسی وکاربر محور ،معتقد است که طراحی بر اساس سطوح فرایند ادراک یکی از مناسبترین روش های موفقیت یک محصول می باشد.بنابر نظریه نورمن ادراک از سه سطح مختلف زیر تشکیل شده است.
الف- سطح غریزی
ساده ترین وابتدائی ترین سطحی که در حیوانات نیز قابل مشاهده است سطح غریزی است که به محض مواجهه با محرک وارد عمل می شود.هیجانات در مراحل اولیه از این سطح نشأت می گیرند و به فرد اجازه تصمیم گیری در رابطه با خوبی ،بدی،خطر ونظیر آن را می دهند.برداشت ظاهر و نمای لذت بخش از محصول و شکال گیری ذهنیت حاصله بلا فاصله بعد از این برخورد است.معمولا در فرایند غریزی عوامل ژنتیکی و فیزیولوژیک دخیل هستند.
فرایند غریزی؛گسترده ای وسیع از حالات وموقعیت های حساس است.در این موقعیت فرد در استدلال و مقایسه یک موقعیت با حوادث گذشته ناتوان است وعکس العمل مربوطه در واقع نا خودآگاه صورت می گیرد.در حیطه احساس واکنش ها چندان منطقی نیست،به طوری که ممکن است با محصولی زشت ارتباط برقرار کنیم و یا از چیزی که حقیقتاً زیباست بدمان بیاید.احساسات بازتابی از تجارب شخصی ،دلبستگی ها وخاطرات ماست،در آزمایش های بسیاری مشخص شده است که افراد خاطرات شیرین گذشته را دوست داشته و استقبال می کنند که سبک گذشته نگر نیز بر همین اساس بنیان نهاده شده است.محصولات موفق زیادی در این زمینه وجود داشته اند که از میان آنها



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید