موسسه آموزش عالی ارشاد دماوند
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته مدیریت بازرگانی (گرایش بازاریابی بین الملل)
موضوع : ادراکات مصرف کننده از الزامات و پیامدهای مسئولیت اجتماعی سازمان (تحقیقی پیرامون گروه تولیدی پاکشو)
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر محمدرضا کریمی علویجه
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر حمیدرضا یزدانی
محقق :
زهره لطفلی فروزان
زندگی ام را مدیون سخاوت همیشگی توام: تویی که بخشش بارزترین مشخصه ات است. در این دوره از زندگی چیزی جز ماحصل 2 سال تلاشم برای تقدیم به تو نداشتم…
مادر عزیزم خوب می دانم که درس خواندن من چقدر برایت لذتبخش بوده و هست… حال ثمره ی تمام شب بیداری های این روزهایم را پیشکش چشم های مهربانت می کنم؛ باشد که دلخوشی هر چند کوچکی برایت به همراه آورد. سایه سار دست های امنت، چتری بود برای من در تمام روزهای سخت . ایمان دارم در کنار تو هر کاری برایم ممکن می شود ای استواری ات یادآور شکوه تخت جمشید!
سارای فتاحی عزیز بی مهری است که یادم برود چقدر برای آینده من نگران بودی و من چقدر کودکانه مدام این دغدغه را شدت دادم… همواره دلگرمی هایت مسیر را برایم هموار و شوق یادگیری را در من دوچندان کرد. لازم است در همین جا، _حال که زحماتت به بار نشست _ بابت تمامی صبوری ها و محبت های بی دریغت بوسه بر دستانت زنم. همیشه در یادم خواهد ماند هر آنچه از لطف و محبت نثار من کردی…
چکیده
مسئولیت اجتماعی سازمان با روابط بین سازمان و جامعه سر و کار دارد و به طور مشخص این مفهوم به بررسی تاثیرات فعالیت های شرکت ها بر روی افراد جامعه می پردازد.
هدف پژوهش حاضر بررسی ادراکات مصرف کننده از الزامات و پیامدهای مسئولیت اجتماعی سازمان می باشد که گروه تولیدی پاکشو به عنوان نمونه تحقیق بر گزیده شده است. در این تحقیق متغیرهای عملکرد مالی ادراک شده و کیفیت ادراک شده بیانیه های اخلاقی به عنوان الزاماتی جهت پیاده سازی مسئولیت اجتماعی سازمان در نظر گرفته شده است. مسئولیت اجتماعی جنبه های مختلفی از ادراکات مصرف کننده را تحت تأثیر قرار می دهد که در این تحقیق ما 4 بعد ادراکی را در نظر گرفته ایم: وفاداری مصرف کننده، اعتماد مصرف کننده، ریسک ادراک شده و وجهه ادراک شده شرکت.
در این تحقیق از روش های کمی، تنظیم پرسشنامه و نمونه گیری استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق مصرف کنندگان محصولات پاکشو در سطح شهر تهران بوده اند که حجم نمونه به وسیله جدول جرسی-مورگان، 384 نفر برآورد شده است. برای سنجش پایایی پرسشنامه از آلفای کرونباخ استفاده شده که آلفای پرسشنامه 867/0 به دست آمده است که نشان می دهد ابزار گردآوری داده ها از ثبات و پایایی لازم در طول زمان برخوردار است.
روش تحقیق پژوهش حاضر از نوع توصیفی، همبستگی (از نوع معادلات ساختاری) و تحلیل مسیر می باشد. نتایج حاکی از آن است که عملکرد مالی سازمان بر ادراکات مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی تاثیر گذار نبوده و مصرف کنندگان تمایل دارند شرکت در هر وضعیت مالی، مسئولیت اجتماعی را در فعالیت هایش لحاظ نماید. از طرفی مشخص شد مسئولیت اجتماعی وفاداری، اعتماد و ریسک ادراک شده مصرف کنندگان را تحت تاثیر قرار داده و سطوح بالاتری از اعتماد و وفاداری را برای شرکت به همراه می آورد.
کلید واژه ها: مسئولیت اجتماعی سازمان، ادراک مصرف کننده، ذی نفعان، بیانیه های اخلاقی، تئوری هویت اجتماعی، تئوری مشروعیت.
فهرست مطالب
فصل اول: کلیات پژوهش
1-1.مقدمه2
1 – 2 . بیان مساله تحقیق4
1 – 3 . اهمیت وضرورت تحقیق5
1 – 4 . اهداف تحقیق8
5-1. سؤال‌های تحقیق8
1-6. فرضیه های تحقیق9
1 – 7 . مدل مفهومی پژوهش10
1 – 8 . روش تحقیق11
1 – 9 . قلمرو تحقیق12
1 – 10 . تعاریف اصطلاحات و متغیرهای تحقیق12
فصل دوم: ادبیات پژوهش
2 – 1 – 1 . مقدمه16
2 – 1 – 2 . مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان18
2 – 1 – 2 – الف . اخلاقیات کار19
2 – 1 – 2 – ب . مفهوم مسئولیت اجتماعی سازمان20
2 – 1 – 2 – ج . تعاریف مسئولیت پذیری اجتماعی22
2 – 1 – 2 – د . حوزه های مسئولیت سازمان در جامعه25
2 – 1 – 2 – ر. ابعاد مسئولیت پذیری اجتماعی26
2- 1 – 2 – ز . ابعاد مسئوليت اجتماعي شركت‌ها در شركت‌ها و جامعه28
2 – 1 – 2 – س . اصول مسئولیت اجتماعی29
2- 1 – 3 . رفتار مصرف کننده35
2- 1 – 4 . پایداری و مصرف36
2 – 1 – 4 – الف . فرایند مصرف36
2 – 1 – 4 – ب . درک رفتار مصرف کننده پایدار39
2 – 1 – 4 – ج . بستر مصرف پایدار40
2 – 1 – 4 – د . رفتار مصرف کننده برای پایداری44
2 – 1 – 4 – ر . بهره گیری از رفتار مصرف کننده در جهت پایداری48
2 – 1 – 5 . الزامات بالقوه مسئولیت پذیری اجتماعی49
2 – 1 – 5 – الف . بیانیه های اخلاقی50
2 – 1 – 5 – ب . عملکرد مالی52
2 – 1 – 6 . نتایج و عواقب بالقوه ناشی از مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان52
2 – 1 – 6 – الف . وفاداری مصرف کننده53
2 – 1 – 6 – ب . اعتماد مصرف کننده55
2 – 1 – 6 – ج . ریسک (مخاطره) ادراک شده56
2 – 1 – 6 – د . وجهه ادراک شده سازمان57
2 – 1 – 7 . بنیان تئوریک پژوهش57
2 – 1 – 7 – الف . نظریه‌های اخلاق و مسئولیت اجتماعی57
2 – 1 – 7 – ب . رویکردهای متفاوت در مفهوم مسئولیت اجتماعی سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها58
2 – 1 – 8 . تئوری‌های مورد استفاده در پژوهش60
فصل دوم: بخش دوم
2 – 2 – 1 . مقدمه67
2 – 2 – 2 . پیشینه تحقیق67
2 – 2 – 2 – الف . تحقیقات داخلی68
2 – 2 – 2 – ب . تحقیقات خارجی73
2 – 2 – 3 . مدل های رایج در حوزه مسئولیت اجتماعی سازمان83
2 – 2 – 3 – الف . مدل مسئولیت اجتماعی دیویس84
2 – 2 – 3 – ب . مدل سه بعدی مسئولیت اجتماعی کارول86
2 – 2- 4 . انتخاب مدل مفهومی پژوهش88
2- 2- 5. مدل مفهومی پژوهش و دلایل انتخاب آن94
فصل سوم: روش شناسی پژوهش
3- 1 . مقدمه97
3-2. نوع و روش تحقیق97
3- 3. جامعه آماری مورد مطالعه100
3-4. نمونه آماری و روش یا طرح نمونه‌گیری100
3-4- 1 . تعیین حجم نمونه102
3-5. روش گردآوری اطلاعات102
3-6 . تعریف عملیاتی متغیرها104
3- 7 . روایی و پایایی پرسشنامه108
3-7- 1. روايي108
3-7- 2. پایایی110
3-8.روش‌های آماری تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیه‌ها112
3-9. آزمون های برازندگی مدل114
3-9-الف. شاخص های GFI و AGFI (اندازه های (LISREL115
3-9-ب. شاخص جذر برآورد واريانس خطاي تقريب RMSEA115
3-9-ج. آزمون مجذور كاي، مجذور كاي به درجه آزادي115
3-9-د. شاخص RMR یا RMSR116
3-9-ر. شاخص بنتلر- بونت يا شاخص نرم شدگي برازندگي116
3-9-ز. شاخص برازندگي تطبيقي CFI116
3-10. متغیرها و اندازه های مورد استفاده117
فصل چهارم: تحلیل آماری داده های پژوهش
4- 1. مقدمه120
4-2. آمار توصیفی متغیرهای جمعیت شناختی مصرف کنندگان121
4-2-1. جنسیت121
4-2-2 . سن122
4-2-3 . تحصیلات123
4-2-4. تأهل124
4-2-5. درآمد125
4-3. تحلیل عاملی اکتشافی126
4-3-1. تحلیل عاملی اکتشافی متغیر های برون زا126
4-3-2. تحلیل عاملی اکتشافی متغیرهای درون زا129
4-4. تحليل عاملي تاییدی جهت اندازه گیری صحت متغیرهای مدل131
4-4-1. مدل اندازه گیری مرتبه اول متغیرهای برون زا131
4-4-2. مدل اندازه گیری مرتبه اول- متغیر های درون زا134
4-5. محاسبه امتیاز عامل ها139
4-5-1. بررسی وضعیت متغیرهای تحقیق و شاخص‌های آنها با استفاده از آزمون میانگین یک جامعه آماری139
4-6. تحلیل مسیر با استفاده از نرم افزار لیزرل- آزمون فرضیات اصلی تحقیق141
4-6-1. فرضیات مدل ساختاری141
4-6-2. نتایج آزمون فرضیات پژوهش143
4-7. مقایسه متغیرهای اصلی در مدل بر اساس اطلاعات جمعیت شناختی145
4-8 . آزمون همبستگی152
4-9. تحلیل اهمیت-وضعیت شاخص های مرتبط با مفاهیم موجود در مدل153
فصل پنجم: نتیجه گیری
5-1. مقدمه161
5-2. تحلیل نتایج بر اساس اطلاعات جمعیت شناختی162
5-2-1. جنسیت162
5-2-2. تحصیلات162
5-2-3. وضعیت تأهل162
5-2-4. سن162
5-2-5. درآمد163
5-3. آزمون های برازش مراحل مختلف تحلیل عاملی163
5-4. بررسی میزان همبستگی پارامترهای مدل164
5-5. نتیجه گیری از جداول ANNOVA166
5-6. بررسی فرضیات تحقیق168
5-6-1. مقايسه نتايج حاصل با پژوهش‌هاي ذكر شده در پيشينه تحقيق172
5-7. نتیجه گیری از ماتریس های وضعیت- اهمیت174
5-7-1. عملکرد مالی ادراک شده174
5-7-2. کیفیت ادراک شده بیانیه های اخلاقی174
5-7-3. مسئولیت اجتماعی ادراک شده174
5-7-4. وجهه ادراک شده175
5-7-5. ریسک ادراک شده175
5-7-6. اعتماد مصرف کننده176
5-7-7. وفاداری مصرف کننده176
5-8. نتیجه گیری و ارائه پیشنهادها177
5-8-1. پیشنهادهایی بر اساس یافته های پژوهش178
5-8-2. پيشنهادها برای پژوهش های آتی181
5- 9. محدودیت‌های پژوهش182
فهرست منابع183
فهرست جداول
جدول 2 – 1 – 1. اصول نه گانه پایداری و مسئولیت پذیری سازمانی30
جدول 2 – 1 – 2 . مقایسه و طبقه بندی تئوری‌های مسئولیت اجتماعی سازمان64
جدول 2- 2 – 1. سابقه تحقیقات گذشته79
جدول 2 –2- 2. پشتیبان متغیرها88
جدول 2 –2- 3. پشتیبان فرضیات90
جدول 2-2-4. مقایسه مطالعات مرتبط و انتخاب مدل مفهومی پژوهش92
جدول3-1. سوالات پرسشنامه103
جدول 3-2. شکل کلی امتیازبندی پرسشنامه104
جدول 3-3. شاخص های مورد استفاده جهت عملیاتی نمودن متغیرها107
جدول 3-4. KMOو آزمون بارتلت متغیرهای برون زا110
جدول 3-5. KMOو آزمون بارتلت متغیرهای درون زا110
جدول 3-6. تعیین آلفای کرونباخ111
جدول 3-7. شاخص های نیکویی برازش مدل مفهومی پژوهش116
جدول 4- 1. ترکیب جنسیتی پاسخ دهندگان121
جدول4-2. وضعیت سنی پاسخ دهندگان122
جدول 4-3. وضعیت تجصیلی پاسخ دهندگان123
جدول 4-4 . وضعیت تأهل پاسخ دهندگان124
جدول 4-5 . وضعیت درآمدی پاسخ دهندگان125
جدول 4-6. KMOو آزمون بارتلت127
جدول 4-7. اشتراکات اولیه127
جدول 4-8 . واریانس کل متغیرهای برون زا128
جدول 4-9. ماتریس چرخش یافته عاملی128
جدول 4-10 . KMO و آزمون بارتلت129
جدول 4-11 . اشتراکات اولیه129
جدول 4-12. ماتریس چرخش یافته نهایی130
جدول 4-13. ماتریس چرخش یافته نهایی پس از حذف سوالات غیر مرتبط130
جدول 4-14 . بار عاملی متغیرها132
جدول 4-15. شاخص های نیکویی برازش متغیرهای برون زا133
جدول 4-16 . همبستگی بین متغیرهای برون زا (آزمون بررسی وجود همبستگی)134
جدول 4-17. شاخص های نیکویی برازش متغیرهای درون زا136
جدول 4-18. بارعاملی متغیرهای پژوهش137
جدول 4- 19. همبستگی بین متغیر های درون زا138
جدول 4-20. نتایج آزمون میانگین جامعه آماری139
جدول 4-21 . شاخص‌های نیکویی برازش مدل مفهومی پژوهش143
جدول 4- 22. خلاصه یافته های حاصل از آزمون فرضیات144
جدول 4-23. اثرات غیر مستقیم متغیرهای مستقل پژوهش145
جدول 4-24. مقایسه متغیرهای اصلی در مدل بر حسب جنسیت145
جدول 4- 25. مقایسه متغیرهای اصلی در مدل بر حسب تحصیلات146
جدول 4-26. مقایسه متغیرهای اصلی در مدل بر حسب وضعیت تأهل148
جدول 4-27. مقایسه متغیرهای اصلی در مدل بر حسب سن149
جدول 4-28. مقایسه متغیرهای اصلی در مدل بر حسب درآمد151
جدول 4- 29. بررسی روابط بین متغیرهای اصلی پژوهش با یکدیگر153
جدول 4-30 . ماتریس اهمیت – وضعیت154
جدول 4-31. ماتریس اهمیت – وضعیت شاخص های عملکرد مالی ادراک شده154
جدول 4-32. ماتریس اهمیت – وضعیت شاخص های کیفیت ادراک شده بیانیه‌های اخلاقی155
جدول 4-33. ماتریس اهمیت – وضعیت شاخص های مسئولیت اجتماعی ادراک شده156
جدول 4-34. ماتریس اهمیت – وضعیت شاخص های وجهه ادراک شده156
جدول 4-35. ماتریس اهمیت – وضعیت شاخص های ریسک ادراک شده157
جدول 4-36. ماتریس اهمیت – وضعیت شاخص های اعتماد مصرف کننده158
جدول 4-37. ماتریس اهمیت – وضعیت شاخص های وفاداری مصرف کننده159
جدول 5-1. نتایج آزمون های برازش مراحل مختلف مدل پژوهش163
جدول 5-2. همبستگی متغیرهای برون زا164
جدول 5-3. همبستگی متغیرهای درون زا164
جدول 5-4. خلاصه یافته های حاصل از آزمون فرضیات171
جدول 5-5. مقایسه نتایج پژوهش با پژوهش‎های مشابه172
فهرست اشکال و نمودارها
شکل شماره 1- 1. مدل مفهومی پژوهش(استانالند ، لوین ، مورفی (2011 ))……………………………………………11
شکل 2 – 1 – 1 . کل فرایند مصرف…………………………………………………………………………………………………………….37
شکل شماره 2- 1 – 2 – ماتریس ادراک خرید پایدار…………………………………………………………………………………42
شکل 2 – 2 – 1. مدل کیث دیویس…………………………………………………………………………………………………………..85
شکل شماره 2 – 2 – 3. مدل مفهومی پژوهش…………………………………………………………………………………………..95
نمودار 4-1. ترکیب جنسیتی پاسخ دهندگان…………………………………………………………………………………………….122
نمودار 4-2. وضعیت سنی پاسخ دهندگان………………………………………………………………………………………………….123
نمودار 4-3 . وضعیت تحصیلی پاسخ دهندگان…………………………………………………………………………………………..124
نمودار4-5. وضعیت درآمدی پاسخ دهندگان………………………………………………………………………………………………126
نمودار 4-6. مدل در حالت تخمین استاندارد …………………………………………………………………………………………….132
نمودار 4-7. مدل در حالت ضرایب معناداری……………………………………………………………………………………………..133
نمودار 4-8 . مدل معادلات ساختاری متغیرهای درون زا در حالت تخمین استاندارد……………………………. 135
نمودار 4-9. مدل معادلات ساختاری متغیر‌های درون زا در حالت ضرایب معنی‌داری……………………………..136
نمودار4-10 . مدل معادلات ساختاری در حالت ضرایب معناداری…………………………………………………………….142
نمودار 4-11. مدل معادلات ساختاری در حالت تخمین استاندارد…………………………………………………………….142
1-1.مقدمه
رفتار مصرف کننده شامل فرآیندهای روانی و اجتماعی گوناگونی است که قبل و بعد از فعالیت های مربوط به خرید و مصرف وجود دارد. عوامل متعددی بر رفتار مصرف کننده (چه در فرآیند خرید وچه در مصرف) تأثیر می گذارند. مهم ترین این عوامل عبارتند از: عوامل فرهنگی- اجتماعی و گروهی، عوامل روانی و فردی، عوامل موقعیتی و عوامل مربوط به آمیخته بازاریابی (روستا، ابراهیمی و ونوس،1375،ص117) .
همانطورکه گفته شد یکی از عوامل موثر بر رفتار مصرف کننده، عوامل روانی و فردی است که این عامل خود متشکل از فاکتورهای گوناگونی از قبیل: انگیزه، ادراک، یادگیری، شخصیت، تلقیات و… می باشد. در میان این فاکتورها ادراک نقش و تأثیر قابل توجهی بر رفتار مصرف‌کننده دارد . ادراک1 فرایندی است که در طی آن فرد از طریق گزینش، سازماندهی و تفسیراطلاعات، تصویری با معنا از جهان خلق می‌کند ( روستا، ابراهیمی و ونوس، 1375، ص122) .
مصرف کننده برای سازمان اهمیت بسیار زیادی دارد. مفهوم بازاریابی دلالت بر این عقیده دارد که : صنعت، فرایند رضایت مشتری است نه فرایند تولید کالا. یک صنعت با مصرف کننده و نیازهایش شروع می شود نه به وسیله حق امتیاز و مهارت فروش و… همچنین یک سازمان زمانی می تواند به بقای خود ادامه دهد که بتواند نیازها و خواسته های مصرف کننده را با درکی صحیح و جامع از طرف مقابلش (مشتری) برآورده کند که این اهمیت مطالعه مصرف کننده را نشان می دهد (سی موون،صالح اردستانی،1381،ص 20).
مصرف کنندگان سازمان ها را ازجنبه‌های مختلفی مورد بررسی قرار داده و ادراک می کنند، یکی از این جنبه ها منظر مسئولیت پذیری اجتماعی2 است.
تعریف ابتدایی مسئولیت اجتماعی سازمان که ازسوی بنیان‌گذارآن ارائه شده، عبارتست از: «تأثیرات سازمان بر جامعه». به عبارت دیگر، مدیر باید کلیه فعالیت هایش را درضوابط و شرایط جامعه ببیند و نسبت به تأثیرات فعالیت هایش در نظام جامعه مسئول باشد ( Carroll C Buchholts, 2005).
پس از گذشت دهه های متمادی از طرح ادبیات مسئولیت اجتماعی سازمان، هنوز تعریفی که مورد توافق صاحب نظران باشد ارائه نشده است (Kakabadse K Rozuel, 2007 ). با مرور ادبیات مفهوم مسئولیت اجتماعی سازمان می توان گفت یکی از دلایل نبود این وفاق، درحال توسعه و منبسط شدن مفاهیم مرتبط با مسئولیت اجتماعی سازمان و رشد مفاهیم جدیدی است که نوعی آشوب و همپوشانی را موجب شده و شفافیت در مفهوم را کاهش داده است (Godfrey G Hatch, 2007) .این آشفتگی تا جایی ادامه یافته است که به اعتقاد «والند وهیدی» مسئولیت اجتماعی سازمان مقوله ای فازی است که اغلب به صورت تبادل با سایر مفاهیم از قبیل اخلاق کسب وکار، شهروند سازمانی، طرز حاکمیت سازمان، پاسخگویی و پایداری سازمان تعریف می شود (Valand V Heide, 2005). با این وجود تمامی تعاریفی که از مسئولیت اجتماعی سازمان ارائه شده یک پیام ساده دارند و آن این است که: «کسب وکار از بستر جامعه جدا نیست» ( Holme o Watts, 2000). ازاین روکل سازمان تعهدات ومسئولیت هایی درقبال جامعه دارند که فعالیت ها، خروجی ها و نتایج آنها باید توأم با مسئولیت پذیری و مقوم تعهدات اجتماعی آنها باشد (Valand & Heide, 2005).
مسئولیت پذیری اجتماعی با ورود خود یک چارچوب حاکمیت اخلاقی را به همراه می آورد که بر اساس آن، سازمان ها اقدام به انجام فعالیت هایی می کنند که وضع جامعه را بهتر کرده و از انجام کارهایی که باعث بدتر شدن وضعیت جامعه می شود، پرهیز می کنند. از این رو می توان گفت مسئولیت اجتماعی، تعهد تصمیم‌گیران برای انجام اقداماتی است که علاوه برتامین منافع خودشان، موجبات بهبود رفاه جامعه را نیز فراهم می آورد. سازمان ها باید با اختصاص منابع مالی، در بهبود رفاه اجتماعی مورد قبول اکثریت جامعه بکوشند (خلیلی عراقی، یقین لو،1384). نهایتاً پاسخ‌گویی اجتماعی به توان و ظرفیت سازمان در جهت عمل و اقدام به خواسته ها و انتظارات جامعه اشاره دارد (Robbins & Coulter,2007 ).
از ویژگی‌های عمده مسئولیت پذیری اجتماعی این است که کلیه طرف‌های ذی نفع باید مورد توجه قرار گیرند. مفهوم طرف‌های ذی‌نفع – گروه‌هایی از مردم که به نحوی بر سازمان و فعالیت‌های آن تأثیر می‌گذارند و یا تحت تأثیر اقدامات سازمان قرار می‌گیرند- در سازمان‌های مختلف با هم تفاوت دارد (Robbins & Coulter, 2007). با افزایش مسئولیت پذیری اجتماعی درسازمان، توجه بیشتری به ارضای خواسته های طرف‌های ذی‌نفع در سازمان معطوف می شود و ذی‌نفعان امکان بقای سازمان در بلند مدت را فراهم می‌آورند که این امر به صرفه جویی در هزینه ها و هم‌افزایی منتهی می‌شود (گروه کارشناسان ایران، 1386، ص12). سازمان‌های متعالی به عنوان سازمان‌های مسئول، با شفاف سازی و پاسخگویی مناسب در قبال عملکرد خود، رویکردهای اخلاقی اتخاذ می‌کنند تا رضایت کلیه ذی‌نفعانشان را تامین کنند (مشبکی و بختیاری ،1390،ص 2) .
1 – 2 . بیان مساله تحقیق
درچند سال اخیر جهش تازه ای درخصوص تمایل به مسئولیت اجتماعی و عملکرد اخلاقی در میان جوامع دانشگاهی و انواع سازمان‌های تجاری، دولتی و غیردولتی به وجود آمده است ,2009)Secchi).گسترش حجم مطالعات نظری وکاربردی با موضوع مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان و اهمیت این موضوع به قدری افزایش یافته است که برخی صاحب‌‌‌نظران مدعی شده اند الگوی جدیدی در مدیریت در حال ظهور است که محور اصلی آن مسئولیت سازمان در قبال ذی‌نفعان متعدد است (Valand & Heide,2005) .
سازمان ها مجبورند الزامات اخلاقی و عملی را به کار بگیرند تا بتوانند از طریق فعالیت کردن در جهت رفتار مطلوب، هنجارها وخواسته های ذی نفعان، اهداف خود را پیش برند. درحالیکه محققان پیشین بیان کرده‌اند که بقای بلند مدت سازمان زمانی تضمین می شود که سازمان نسبت به منافع ذی نفعان واکنش نشان دهد و توجه کمتری به اثرات اقدامات مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان بر مصرف کنندگان و ادراکات آنها از سازمان داشته باشد، «فوکاکاوا3» بر اهمیت ادراکات ذی نفعان نسبت به پیگیری شرکت از استانداردهای اخلاقی و مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان تاکید کرده و توجه سازمان را به ذی‌نفعان بیرونی خود (اعم از جامعه) جلب می کند (Stanaland et al,2011).
سازمانها برای آنکه بتوانند جایگاه خود را در جامعه حفظ نموده یا بهبود بخشند به نحوی که باعث ادامه بقای آنها و موفقیتشان درکار بشود، لازم است که به مسئولیت اجتماعی شان توجه لازم را داشته باشند. بدیهی است چنانچه به این عمل تن در ندهند و مسئولیت اجتماعی خود را نادیده انگارند، جامعه به نحوی دامنه فعالیتشان را محدود خواهد کرد. به عبارت ساده تر اگر سازمانها به مسئولیت اجتماعی شان عمل نکنند، دولت با اتخاذ تصمیمات و تصویب قوانین، به نحوی سازمانها را مجبور می کند که به این مهم عمل کنند. کما اینکه اگر سازمانها داوطلبانه در جهت مسئولیت پذیری اجتماعی قدم بردارند، ازچهره مطلوبی در جامعه برخوردار خواهند شد (احمدرضا قاسمی،1374،ص15). «پیتر دراکر4» در این رابطه می‌گوید: «سازمانهای خصوصی به منظورحفظ مشروعیت کامل و باقی ماندن به عنوان یک موسسه خصوصی باید قبول کنند که نقش و وظیفه عمومی نیز دارند» ( الوانی،1384،ص418) .
متاسفانه مسئولیت اجتماعی در کشور ما آنطور که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته و بسیاری از سازمان‌های ما نسبت به این موضوع آگاهی ندارند. با این وجود در چند سال اخیر تلاش هایی توسط چندین شرکت من جمله گروه تولیدی پاکشو، در جهت مسئولیت پذیری اجتماعی صورت گرفته است. از این رو در این پژوهش تلاش شده است اقدامات مسئولانه گروه پاکشو را بررسی نموده و ادراکات مصرف کننده را از الزامات و پیامدهای مسئولیت اجتماعی پاکشو مورد سنجش قرار دهیم. اال او چیلات

1 – 3 . اهمیت وضرورت تحقیق
امروزه لازم است مدیران سازمان ها از جزنگری نسبت به اهداف سازمانی خود دست بردارند و اهداف جامعه را به عنوان راهنمای خود در تلاش هایشان مورد توجه قرار دهند . از این رو باید بین سازمان ها و اهدافشان با جامعه پیوند برقرار شود و در منشور هر سازمانی اهداف اجتماعی سر لوحه امور قرار گیرد چرا که مسئولیت اجتماعی موجب افزایش درآمد و سودآوری سازمان شده، شهرت و اعتبار سازمان را بهبود بخشیده و فرصت های جدیدی برای رشد و توسعه سازمان، مشارکت های جدید میان سازمان ها و حتی مشتریان جدید را فراهم می آورد (چاوش باشی،1389).
جامعه از سازمان ها انتظار دارد که با مسئولیت اجتماعی واقعی عمل کنند. در واقع تقاضاهای جامعه پیچیده و جو اقتصادی به طور کامل در این جهت است که از سازمان‌ها انتظار می‌رود مسئولیت اجتماعی را به معنای گسترده ای درارزش‌ها و فعالیت‌های روزانه شان منظوردارند ( Newstram & Davis, 2007, p83). ظهور معاونت حفظ محیط زیست در بعضی ازسازمان‌ها یکی از شواهد این واقعیت است. «کیت دیویس5» نظریه پرداز معروف مدیریت این امر را به بهترین وجه خلاصه می‌کند: «جامعه ازکسب وکارها و همچنین از همه نهادهای عمده می‌خواهد که مسئولیت اجتماعی مهمی را عهده دار شوند» (گروه کارشناسان ایران، 1386). مسئولیت اجتماعی نشان بارز یک سازمان کمال یافته جهانی است. کسب و کاری که در این خصوص تردید کند یا تصمیم بگیرد که وارد عرصه مسئولیت اجتماعی نشود، ممکن است که خود را در وضعیتی ببیند که رفته رفته مورد خشم مشتریان در جامعه واقع شود (Davis & Frederick,1994).
سازمانی که دارای مسئولیت اجتماعی است، همه چیز را متفاوت می بیند و به فراسوی آنچه که متعهد است نظردارد و نیازهای اجتماعی را که می تواند به بهبود وضعیت جامعه کمک کند وجهه همت خود قرار می‌دهد. در واقع مسئولیت اجتماعی به عنوان یک مقصدکسب و کار به ورای انجام تعهدات اقتصادی وقانونی اطلاق می شود که سازمان امورصحیح را به طریقی محقق سازد که برای جامعه مفید وخوب هستند (Buccholz,1998). مطالعه موضوع مسئولیت پذیری اجتماعی به دلایل متعددی دارای اهمیت می باشد که به اهم این دلایل اشاره می شود :
* تصمیمات مدیران در بخش‌های مختلف جامعه تأثیرات عمیق می‌گذارد، بنابراین توجه مدیران به مسئولیت اجتماعی شان در زمان اتخاذ تصمیم اهمیت زیادی دارد تا از تحمیل خسارت به جامعه جلوگیری شود.
* چنانچه افراد، گروه ها، سازمان‌ها و موسسات جامعه خود را نسبت به رویدادها، اتفاقات و بحران‌های مختلف مسئول دانسته و درحل آنها تلاش کنند، بسیاری از بحران‌ها در زمان کوتاه حل شده و جامعه ای سالم وآرام به وجود می‌آید .
* سازمان‌ها برای حفظ و بهبود جایگاه خود در جامعه باید به مسئولیت‌های اجتماعی شان توجه کرده تا جامعه دامنه فعالیت‌های آنها را محدود نکند و از مشروعیت در جامعه برخوردار باشند (الوانی،1377، ص21).
بسیاری از سازمان ها به نحو فزاینده ای از ارزش مستقیم اقتصادی مسئولیت اجتماعی آگاهی یافته اند و با ادغام آن به منزله سرمایه گذاری راهبردی با راهبرد اصلی کسب وکار و فعالیت‌های مدیریتی خود، می‌توانند تأثیر مثبتی بر جامعه و محیط خود داشته باشند و در ضمن شهرت و اعتبار خود را نیز تقویت کنند. این سازمان‌ها با پیروی از این روش نه تنها برای امروز خود سود تولید می‌کنند، بلکه موقعیت آینده خود را نیز تثبیت می‌کنند (گروه کارشناسان ایران،1387).
«پاکشو» نیز به عنوان یکی از هلدینگ‌های برتر کشور، از اهمیت مسئولیت اجتماعی غافل نبوده و از همان سال‌های آغازین شروع فعالیت، رفتارهای اخلاقی و مسئولانه را سر لوحه امور خود قرار داده است. گواه این ادعا، ایده اولیه گروه برای تأسیس (در سال 1351) می‌باشد که هدف گروه افزایش اشتغال در کشور بوده تا بدین وسیله بتوانند معضل بیکاری را که رنج، فقر و عدم اعتماد مردم را به همراه دارد، تا حد بضاعت خود از بین ببرند. مؤسسان این گروه صنعتی، همواره ارزش‌های معنوی و اخلاقی را رعایت کرده و بر این باورند که اصول اخلاقی، معنوی و کیفی در روابط اقتصادی می‌تواند بازتاب‌های مادی و کمی چندی داشته و تأثیرات بی بدیلی در کسب و کار اقتصادی بر جای نهد. در باب اهمیت موضوع مسئولیت اجتماعی برای گروه پاکشو می توانیم به مأموریت گروه و فلسفه وجودی آن اشاره کنیم. پاکشو در بیان ماموریت خود آورده است (www.pakshoo.com) :
«همانا رسالت ما ارائه محصولات و خدمات با كيفيت و ارزش برتر با تكيه بر كاركنان با انگيزه و نوآوراست که این محصولات باعث بهبود زندگي مشتريان و مصرف‌كنندگان ملي و بين المللي و ارتقا سطح رفاه كاركنان شده؛ به گونه‌اي كه همگان ما را با رشد پايدار، رهبري بازار، برندهاي قابل اعتماد و تعهد به ارزش‌هاي اخلاقي و مسئوليت‌هاي اجتماعي بشناسند. از اينكه جامعه ما را به‌عنوان شركتي معتبر، استقبال‌كننده از تغيير و تحول، چابك، پويا، كارآفرين و ارزش‌گذار به حقوق اجتماعي مي‌شناسد به ‌خود مي‌باليم و به راه دراز باقيمانده و مسئوليت‌هاي اجتماعی سنگين خود نيز واقفيم» (www.pakshoo. Com).
از این رومدیران شرکت پاکشو درصدد برآمدند تا با انجام طرح های پژوهشی مختلف، تاثیر اقدامات مسئولانه اجتماعی خود را بر مصرف کنندگان آزمون نموده و اطمینان حاصل نمایند که مسئولیت اجتماعی بیشتر سازمان منجر به بهبود ادراکات مصرف کننده از سازمان شده و وفاداری، اعتماد و… مصرف کننده را به همراه دارد.
1 – 4 . اهداف تحقیق
اهداف اصلی پژوهش :
* شناسایی نحوه اثر‌گذاری عملکرد مالی سازمان بر ادراکات مصرف کننده ازمسئولیت اجتماعی
* شناسایی نحوه اثر‌گذاری کیفیت بیانیه‌های اخلاقی سازمان برادراکات مصرف کننده ازمسئولیت اجتماعی
اهداف فرعی :
– شناسایی تأثیر مسئولیت اجتماعی ادراک شده بر وجهه ادراک شده سازمان
– شناسایی تأثیر مسئولیت اجتماعی ادراک شده بر اعتماد مصرف کننده
– شناسایی تأثیر مسئولیت اجتماعی ادراک شده بر وفاداری مصرف کننده
– شناسایی ارتباط وجهه ادراک شده از سازمان با مخاطره ادراک شده توسط مصرف کننده
– شناسایی ارتباط بین اعتماد مصرف کننده و مخاطره ادراک شده توسط مصرف کننده
5-1. سؤال‌های تحقیق
پرسش‌هایی که این پژوهش در صدد یافتن پاسخ مناسب برایشان می‌باشد، عبارتند از:
1-1. آیا عملکرد مالی ادراک شده با ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی سازمان به طور مثبت در ارتباط است ؟
2-1. آیا کیفیت ادراک شده بیانیه‌های اخلاقی با ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت به طور مثبت در ارتباط است ؟
3- 1. آیا ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت به طور مثبت با وجهه ادراک شده شرکت در ارتباط است ؟
4- 1. آیا ارزیابی مصرف‌کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت به طور مثبت با اعتماد مصرف کننده درارتباط است؟
5- 1. آیا ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت به طور مثبت با وفاداری مصرف کننده در ارتباط است ؟
6- 1. آیا ارزیابی مصرف کننده از وجهه ادراک شده سازمان به طور منفی با مخاطره ادراک شده در ارتباط است ؟
7-1. آیا اعتماد مصرف کننده نسبت به یک شرکت به طور منفی با مخاطره ادراک شده در ارتباط است؟
1-6. فرضیه های تحقیق
فرضیه‌هایی که محقق در این پژوهش درصدد آزمون آنها برآمده به ترتیب زیر می‌باشد:
1. بین عملکرد مالی ادراک شده و ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
2. بین کیفیت ادراک شده بیانیه‌های اخلاقی و ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
3. بین ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت و وجهه ادراک شده شرکت رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
4. بین ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت و اعتماد مصرف کننده رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
5. بین ارزیابی مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی شرکت و وفاداری مصرف کننده رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
6. بین ارزیابی مصرف کننده از وجهه ادراک شده شرکت و مخاطره ادراک شده رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
7. بین اعتماد مصرف کننده نسبت به یک شرکت و مخاطره ادراک شده مصرف کننده از محصولات آن شرکت رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
1 – 7 . مدل مفهومی پژوهش
رابطه بین سازمان و فعالیت های آن از یک سو و بین سازمان و جامعه از سوی دیگر، موضوعی دیرینه است که همواره در میان پژوهشگران سازمان و علم الاجتهاد مورد بحث و تبادل نظر بوده است. اما این رابطه به شکل امروزی که ازآن به عنوان مسئولیت اجتماعی سازمان یاد می شود، ازدهه 1950 آغاز شد. دراین دهه پژوهشگران، آزمون و تحلیل مفاهیم و نظریه‌های مرتبط با مسئولیت‌های سازمان را در قبال جامعه آغاز کردند و مسئولیت های اجتماعی کسب وکار را به طور کلی، مسئولیت اجتماعی سازمان نامیدند( Van & Eupen 2010). با افزایش مطالعات پیرامون این موضوع، به تدریج رویکردهای مختلف در حوزه مسئولیت اجتماعی شکل گرفت و مدل های چندی نیز توسط پژوهشگران مختلف ارائه شد. این مدل ها به دنبال شناسایی عواملی بودند که موجبات اقدام در جهت مسئولیت اجتماعی را در سازمان فراهم می آوردند. همچنین برخی دیگر به دنبال مطرح نمودن اثرات مسئولیت اجتماعی سازمان بر جامعه و محیط پیرامون بوده اند.
با توجه به تنوع مدل های مطرح شده توسط پژوهشگران متفاوت، انتخاب مدل پژوهش در ابتدا امری دشوار می نمود. از این رو چارچوب های مختلفی درحوزههای موضوعی مشابه با موضوع این تحقیق مطالعه شد و مدل های متفاوتی نیز مورد بررسی قرار گرفت. از آنجاییکه ما به دنبال شناسایی الزامات و مقدماتی جهت پیاده سازی مسئولیت اجتماعی در سازمان بوده ایم و از طرفی تاثیر این اقدامات (در صورت لحاظ کردن مسئولیت اجتماعی توسط سازمان) بر مصرف کنندگان برای ما اهمیت زیادی داشت، می بایست مدلی برگزیده می شد که تمام این جوانب در آن لحاظ شده باشد. پس از بررسی چندین مدل مختلف، در نهایت مدل مفهومی زیرکه توسط andnalSta.S.J Andrea , Murphy ., Patrick. E, Lwin May. O. درسال 2011 ارائه شده است، به دلیل انطباق پذیری بالا با هدف پژوهش حاضر به عنوان مبنای کار در این تحقیق مورد استفاده قرارگرفت .
شکل شماره 1- 1. مدل مفهومی پژوهش(استانالند ، لوین ، مورفی (2011 ))
1 – 8 . روش تحقیق
پژوهش حاضراز نظر گردآوری داده ها جزء تحقیقات توصیفی- پیمایشی میباشد: از این جهت توصیفی است که درصدد توصیف متغیرها، شرایط و پدیده های تأثیرگذار بر روی رابطه میان متغیرهای : الزامات و مقدمات مسئولیت اجتماعی، مسئولیت اجتماعی شرکتی و نتایج حاصل از مسئولیت اجتماعی ادراک شده میباشد. همچنین از آن روکه داده های مورد نیاز با استفاده از روش نظرسنجی نمونه به جهت بررسی توزیع ویژگی‌های جامعه حاصل شده است، پیمایشی است که در تحقیق پیمایشی از روش های مقطعی استفاده خواهد شد. لازم به ذکر است تحقیق از لحاظ هدف از نوع کاربردی بوده زیرا سایر سازمان ها (بلاخص سازمان‌هایی که تعامل نزدیکی با مصرف کننده دارند) از این یافتهها برای ارزیابی و شناسایی جنبه های مختلف مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان برادراکات مصرف کننده استفاده می کنند .
همچنین جهت جمع آوری اطلاعات مربوط به ادبیات موضوعی از روش کتابخانهای استفاده خواهد شد .
فرضیات این پژوهش با استفاده از نتایج مدل یابی معادلات ساختاری آزمون خواهد شد. برای تایید ارتباط مثبت بین مسئولیت پذیری اجتماعی و وجهه شرکت از مدل معادلات ساختاری (SEM) و برای آزمون مدل پیشنهادی از مدل معادلات ساختاری و تحلیل عاملی تاییدی (CFA) استفاده می شود. روش تحلیل عاملی برای پی بردن به متغیرهای زیربنایی به کار برده شده و داده های اولیه این روش ماتریس همبستگی بین متغیرها است. مدل یابی معادلات ساختاری یک تکنیک نیرومند چند متغیری است و تمرکز اصلی خود را بر متغیرهای مکنونی قرار میدهد که خود معلول متغیرهای مشهود دیگری هستند .
1 – 9 . قلمرو تحقیق
1 – 9 – 1 . از نظر زمانی : داده های این تحقیق از نظر زمانی در تابستان سال 1392 جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است .
1 – 9 – 2 . از نظر مکانی : داده های این تحقیق از میان مصرف کنندگان محصولات پاکشو در شهر تهران جمع آوری شده است. جهت انتخاب نمونه مناسب از روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی ساده استفاده و جامعه بر اساس حوزه جغرافیایی به 5 طبقه (مصرف‌کنندگان محصولات پاکشو ساکن شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکز شهر تهران) تقسیم شده است.
1 – 9 – 3 . از نظر موضوعی : این تحقیق از نظر موضوعی به شناسایی تأثیرالزامات و پیامدهای مسئولیت‌پذیری اجتماعی سازمان بر ادراکات مصرف کننده پرداخته و در حوزه مطالعات رفتار مصرف کننده قرار میگیرد.
1 – 10 . تعاریف اصطلاحات و متغیرهای تحقیق
1 – 10 – 1 . تعریف واژه ها و اصطلاحات تخصصی :
* بازاریابی شرکتی : به آن دسته از فعالیت هایی می پردازد که باعث تسهیل مبادلاتی می شوند که در برگیرنده محصولات و مشتریان در بازارهای شرکتی هستند. بازارهای شرکتی تمام سازمان هایی را در بر می گیرد که کالاها وخدماتی را می‌خرند تا از آنها برای استفاده در تولید دیگر محصولات و خدمات که به دیگران فروخته، اجاره داده یا عرضه می شوند، استفاده کنند (marketing management Blogfa.com) .
* مسئولیت اجتماعی شرکت : عبارتست از «تأثیرات سازمان بر جامعه». مدیر باید کلیه فعالیت هایش را در ضوابط و شرایط جامعه ببیند و نسبت به تأثیرات فعالیت هایش درنظام جامعه مسئول باشد( Carroll C Buchholts, 2005 ). همچنین می توان گفت مسئولیت اجتماعی سازمان مجموعه فرآیندهایی است که موجب بهبود و افزایش رفاه و آسایش جامعه می شود.
* بیانیه های اخلاقی : سیاست های اخلاقی سازمان که به دقت طراحی شده و به صورت مکتوب درآمده است. در واقع بیانیه های اخلاقی روش ها و رویه هایی هستندکه انسان را وادار می کنند تا از مرحله تئوری پردازی اخلاقی به مرحله اقدام و اجرا برسد (اکبریان،1388) .
* ذی نفعان : گروه هایی هستند که به طور مستقیم بر سازمان اثر می گذارند و اقدامات سازمان نیز بر آنها تأثیردارد. ذی‌نفعان سازمان دو دسته اند: کارکنان و سهام‌داران به عنوان گروه‌های ذی نفع داخلی به حساب می آیند، درحالیکه عده ای هم مثل مشتریان، رقبا، دولت و… گروه‌های ذی‌نفع خارجی تلقی می شوند (افقهی فریمانی،1387،ص 265) .
1 – 10 – 2 . تعاریف مفهومی متغیرها
* مسئولیت اجتماعی ادراك شده: ارزیابی و ادراک مصرف کننده از مسئولیت اجتماعی سازمان (Stanaland et al, 2011) .
* وجهه ( شهرت) ادراك شده شرکت: شهرت سازمان عبارت است از ادراك وارزیابی کلی ذي‌نفعان از شرکت درطول زمان. این ارزیابی از تجربه مستقیم ذي‌نفعان ازشرکت، ارتباط شرکت که حاوي اطلاعاتی از آن باشد و مقایسه این اطلاعات با عملکرد سایر رقبا شکل می گیرد ( Stanaland et al, 2011) .
* مخاطره ادراك شده: احتمال میزان مخاطره آمیز بودن محصول یا خدمت براي شخص. محققان رفتار مصرف کننده، اغلب ریسک (مخاطره) ادراك شده را به عنوان ادراك مصرف کننده در مورد عدم اطمینان و نتایج معکوس بالقوه خرید یک محصول و یا سرویس تعریف کرده اند (Littler&Melanthioue, 2006).
* اعتماد مصرف کننده: تمایل مصرف کننده به اطمینان کردن به یک شریک تجاري که قابلیت اعتماد دارد، از این رو مصرف کننده انتظار دارد که در رفتار فرصت طلبانه درگیر نشود (et al,2011 Stanaland). اعتماد شبیه کاهش دادن ادراک مصرف کننده از ریسک همراه با رفتار فرصت طلبانه ای است که از جانب فروشنده بروز می کند. در نتیجه انتظار می رود اعتماد مصرف کننده به سازمان با ریسک ادراک شده در تقابل باشد (Murphy,2007) .
* وفاداري مصرف کننده: میزانی که مشتري نسبت به یک محصول (مارك) خاص نگرش مثبت دارد، میزان پایبندي او به محصول (مارك) مزبور و قصد ادامه خریدآن درآینده (Stanaland et al, 2011) . «ریچارد اولیور» مفهوم وفاداری را به این شكل تعریف می كند : «حفظ تعهد عمیق به خرید مجدد یا انتخاب مجدد محصول یا خدمات، به طور مستمر در آینده ، به رغم اینكه تأثیرات موقعیتی و تلاش های بازاریابی به صورت بالقوه می تواند باعث تغییر در رفتار مشتری شود» (Oliver,1997) .
* ادراك مصرف کننده: ادراك مصرف کننده، فرآیندي است که در طی آن فرد (مصرف کننده ) در معرض
اطلاعات قرار گرفته ، به آن توجه کرده، آن را فهمیده و تفسیرمی کند (روستا و دیگران،1375،ص117).
* کیفیت بیانیه های اخلاقی ادراک شده: نحوه ادراك وارزیابی مصرف کننده از بیانیه هاي اخلاقی سازمان (Stanaland et al, 2011).
* عملکرد مالی ادراك شده: ادراك مصرف کننده از عملکرد مالی شرکت (Stanaland et al, 2011).
بخش اول : مبانی نظری
2 – 1 – 1 . مقدمه
تا پيش از دهه 1960 بحثي پيرامون مسئوليت اجتماعي سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها مورد تأكيد نبود و از آن سال‌ها است كه بحث پيرامون اين موضوع و اهميت آن در سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها شكل گرفته است. بنيان اوليه اين بحث از زماني آغاز شد كه جوامع بر اثر پيشرفت‌های تكنولوژيكي و علمي با محصولات و دست ساخته‌هايي رو به رو شدند كه به نوعي حيات زيست بشر را با خطرهای جدي مواجه مي كرد. در دهه آخر قرن نوزدهم و با انتقال اين جوامع از اقتصاد كشاورزي به اقتصاد صنعتي، شركت‌ها و صنايع بزرگ شكل گرفته و روز به روز گسترده تر و پيچيده تر شدند. با رشد اين سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها كه اثرات قابل ملاحظه اي بر جامعه و محيط مي گذارند، توجه جامعه به ضرورت مسئوليت اجتماعي سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها بيشتر معطوف شد (رسولی، 1389) .
شركت‌ها و بنگاه‌های اقتصادي در درون يك ساختار و نظام اجتماعي به مثابه يك خرده نظام اجتماعي عمل مي كنند و در يك دور نماي گسترده ، نوعي وابستگي متقابل به يكديگر را به نمايش مي گذارند. اهميت اين موضوع از آنجا آشكار‌تر می‌شود كه امروزه از 100 اقتصاد برتر دنيا 51 عدد آنها را شركت‌ها تشكيل می‌دهند . به عبارت ديگر تعداد زيادي شركت و بنگاه چند مليتي وجود دارند كه تأثير آنها بر اقتصاد جهاني از اكثر كشورهاي در حال توسعه بيشتر است. شركت‌هايي چون جنرال موتورز6 در رده بيست و سوم اقتصاد جهاني، وال مارت7 در رده بيست و پنجم جهاني، اكسون موبيل8 در رده بيست و ششم جهاني و رویال داچ شل9 در رده چهل ششم جهاني و كشور ايران در رده چهل و پنجم جهاني قرار دارند. همین رتبه بندی مشخص می‌کند كه اقدامات و فعاليت‌هاي شرکت‌ها تا چه اندازه مي‌تواند بركيفيت زندگي اجتماعي و مسائل زيست محيطي در همه جاي دنيا تاثير بگذارد ( امیدوار ، 1387) .
تشديد نابساماني‌ها در محيط زيست جهاني همچون افزايش دماي كره زمين، كاهش ضخامت لایه ازن، كاهش تنوع گونه‌هاي حيات (تنوع گونه‌هاي بيولوژيك) و غيره به ناچار تمامي جوامع را به چالشي جهاني وا داشته است و به طور الزام آوري باعث شده نگرش «زمين خانه عمومي ما است» شكل بگيرد. اكنون همه جوامع، انسان‌ها و سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها موظف هستند تا از بروز بي نظمي در اين خانه عمومي و تخريب بنيادهاي آن جلوگيري كنند. در اين ميان مسئوليت‌هاي اجتماعي شركت‌هاي صنعتي و تجاري از اهميت خاصي برخوردار است (رسولی ، 1389) .
به طور كلي موضوع و مفهوم مسئوليت اجتماعي شركت‌ها در چند سال اخير با توجه به رشد سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي غير دولتي، جنبش‌هاي اعتراضي عليه قدرت شركت‌ها، افزايش آگاهي اجتماعي، توسعه بازارهاي سرمايه، گسترش شركت‌هاي سهامي عام و رسوايی‌هاي مالي و اخلاقي شركت‌هاي بزرگ تبديل به پاردايم مسلط و غالب در فضاي اداره شركت‌ها شده است. افكار عمومي به ويژه در جوامعي كه در آنها ديدگاه‌هاي برنده – برنده جا نيفتاده، بنگاه‌هاي اقتصادي و سرمايه داران را كساني مي‌پندارند كه براي سود بيشتر به ضرر جامعه و مصرف كنندگان عمل مي كنند. بدين شكل هر روزه بر تعداد كساني كه بر نظارت و كنترل شركت‌هاي بزرگ بر زندگي بشري اعتراض دارند، اضافه مي‌شود. در ميان مردم عادي، شك و سوء‌ظن نسبت به عملكرد شركت‌ها بالا گرفته و مردم مشروعيت ارزش‌هاي مادي كه هدايت كننده زندگي مدرن است را به زير سؤال برده‌اند. نگراني مردم اين است كه شركت‌ها نسبت به اعمال، برنامه ريزي‌ها و سياست‌هاي خود به جامعه جهاني پاسخگو نيستند. فعالان طرفدار محيط زيست، گروه‌هاي حقوق بشر، اتحاديه‌هاي تجاري و بسياري از شهروندان آگاه و هوشيار خواستار آن هستند كه شركت‌ها نسبت به مردم پاسخگو باشند. اكنون گروه‌هاي مختلف اجتماعي در اين زمينه با يكديگر هم عقيده شده اند كه شركت‌ها باید در خدمت رفع نيازهاي مردم باشند نه مردم در خدمت برآوردن نيازهاي شركت‌هاي بزرگ ( امیری و مطهری، 1389). در دو دهه اخير بنگاه‌هاي اقتصادي و سرمايه گذاران براي جبران اين فضاي ظن نسبت به اهداف شركت‌ها در مورد موضوعاتي مانند محيط زيست، بهبود شرايط اجتماعي و رفاه اجتماعي فعال شده و سرمايه گذاري كرده اند. در كشور‌هاي توسعه يافته، مؤسسات بازرگاني و شركت‌هاي تجاري خود را ملزم به مشاركت در امور اجتماعي مي دانند، شركت‌های بزرگی چون «جنرال موتورز»، «مايكرو سافت10» و … با تأسيس بنيادها و سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاي خيريه به اين الزام پاسخ داده و آن را بخشي از تعهد و وظيفه خود تلقي كرده اند . شركت‌هاي كوچكتر نيز از راه‌هايي چون كمك‌هاي خيريه و كمك‌هاي اهدايي به سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هايي چون صليب سرخ ، هلال احمر، دانشگاه‌ها، بهبود شرايط كاري و رعايت حقوق مصرف كننده و توجه به توسعه پايدار به اين الزام پاسخ داده اند. به ديگر سخن شركت‌ها در اين گونه كشورها پذيرفته اند كه همه جا معادله هزينه – فايده به صورت مستقيم برقرار نيست و احساس تعهد به جامعه اي كه در آن فعاليت و زيست مي كنند ، بخشي از وظيفه و نقش شركت در پیشبرد اهدافش تلقي می‌شود لذا بايد مطابق با ارزش‌هاي جامعه و آهنگ كلي آن حركت كنند و به عنوان يك شركت پاسخگو در عرصه اجتماعي وارد شوند (امیدوار ، 1387) .
2 – 1 – 2 . مسئولیت پذیری اجتماعی سازمان11
استیلای فراگیر مسئولیت اجتماعی سازمان حوزه‌ای را متجلی ساخته است که در برگیرنده موضوعات متعددی می باشد: توسعه پایدار، حفاظت محیط زیست، برابری اجتماعی و رشد پایدار اقتصادی. در همین جهت اخلاقیات درکسب و کار نیز زیر بنای اساسی برای کسب و کار می سازد که بهبود وضعیت کاری از طریق آن میسر می گردد. بین «اخلاقیات کار» و «مسئولیت اجتماعی سازمان» رابطه تنگاتنگی وجود دارد، چنین بحث می‌شود که مسئولیت می تواند بر کسب و کار تأثیرات چشم‌گیری داشته باشد، تأثیری که امروزه بسیار مهم تر از قبل شده است .مسئولیت اجتماعی سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها محرکی مهم در توجه بیشتر به جامعه به عنوان ذی نفع اصلی فعالیت‌های سازمانی به شمار می آید.
بسیاری از رفتارها و اقدامات مدیران و کارکنان متاثر از ارزشهای اخلاقی بوده ، ریشه در اخلاق دارد . عدم توجه به اخلاق کار در مدیریت سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها به خصوص در جوامعی که دارای ارزشهای اخلاقی غنی می باشند ، می‌تواند معضلاتی بزرگ برای سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها به وجود آورد. از طرفی با افزایش انتظارات اجتماعی از سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها ، جوامع نسبت به مسائلی مانند محیط زیست، حقوق زنان، کودکان، اقلیت‌ها ،معلولان ،برابری استخدام و کاهش نیروی انسانی حساس‌تر شده‌اند. بی‌توجهی سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها به این حقوق و عدم رعایت اصول اخلاقی در برخورد با ذی ‌نفعان بیرونی می‌تواند مشکلاتی را برای سازمان ایجاد کند و مشروعیت سازمان و اقدامات آن را مورد پرسش قرار داده، در‌نتیجه سود و موفقیت سازمان را تحت تأثیر قرار دهد. اخلاق کار ضعیف بر نگرش افراد نسبت به شغل، سازمان و مدیران مؤثر بوده و می‌تواند بر عملکرد فردی، گروهی و سازمانی اثر بگذارد (رحمانسرشت ، رفیعی و کوشا ، 1389) .
2 – 1 – 2 – الف . اخلاقیات کار
امروزه بحث اخلاقیات در کار توجه زیادی را به خود جلب نموده است. اخلاقیات کار یکی از جنبه‌های مهم فرهنگ سازمان است و به سمتی پیش می‌رود که بخشی از استراتژی یک سازمان گردد. درک مفهوم اخلاقیات به طور کلی و در معنای خاص آن در کسب وکار، زیر‌بنای ایجاد و حفظ یک نظام اخلاقی در جامعه و به تبع آن در سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاست. اخلاقیات مفهومی بسیارگسترده می باشد. رفتار اخلاقی در عمق باورها و ارزش‌های مورد قبول فرد ریشه دارد .بنابراین درک مفهوم اخلاقیات کار مستلزم توجه به ارزش‌های بنیادین افراد، شناخت همه جانبه علل بروز رفتارهای اخلاقی و غیر‌اخلاقی و نیز اتخاذ تدابیری جهت استقرار و حفظ نظام اخلاقیات در سازمان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاست .
«کوناک و جونز» اخلاقیات را اینگونه تعریف می کنند: اخلاقیات به انصاف، راستی و درستی مربوط می‌گردد، به تصمیم‌گیری در خصوص این که چه چیز خوب است و چه چیز بد و به فعالیت‌ها و قواعدی که رفتار پاسخگویانه را بین افراد و گروه‌ها پی ریزی می کند (Conaock & Johns,1995) .
« آشتون و اُرم»، اخلاقیات را بدین صورت توصیف می نمایند : اخلاقی بودن و اخلاقی عمل کردن شامل انجام دادن اقداماتی است در جهت کسب اطمینان از اینکه رفتار اخلاقی همواره و در همه شرایط اعمال گردد



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید